Zelf wiet kweken dichtbij in Mexico

Een uitspraak van het Hooggerechtshof brengt legalisering van cannabis in Mexico binnen bereik.

Een man rookt een joint voor het Hooggerechtshof in Mexico-Stad.

Met een uitspraak die cannabis kweken voor eigen gebruik toestaat aan vier mensen, heeft het Mexicaanse Hooggerechtshof woensdag de deur op een kier gezet naar de legalisering van marihuana. De uitspraak kan fungeren als een hefboom voor voorstanders van legalisering en heeft daarmee mogelijk grote consequenties voor de illegale drugshandel op het westelijk halfrond.

Voorlopig blijft het kweken van marihuana nog verboden, behalve voor de vier eisers in de zaak. Maar als de commissie Criminaliteit van het Hooggerechtshof vijf van zulke uitspraken doet, moet de Mexicaanse regering de wet aanpassen. Een alternatief is dat acht van de elf leden van het héle hof voor legalisering stemmen. Op zo’n manier werd deze zomer feitelijk het homohuwelijk gelegaliseerd.

Mexico heeft strenge wetten tegen het kweken en verhandelen van cannabis. Maar wetten noch de al decennia slepende oorlog tegen drugs hebben verhinderd dat het land bijna bezwijkt onder de drugscriminaliteit. Drugsgerelateerd geweld heeft, sinds de vorige president Felipe Calderón een harde, militaristische aanpak inzette, sinds 2007 en vorig jaar rond de tachtigduizend doden en twintigduizend verdwijningen veroorzaakt.

Mexico is daarnaast hét doorvoerland voor drugs naar de VS. Maar daar hebben in recente jaren 23 staten en de stad Washington cannabis voor medisch of persoonlijk gebruik gelegaliseerd, waardoor het Mexicaanse verbod ongerijmder werd. In 2009 legaliseerde Mexico daarom al het bezit van 5 gram marihuana voor persoonlijk gebruik. De Mexicaanse productie is ingezakt doordat de VS nu zelf cannabis produceren, vaak van betere kwaliteit. Experts verwachten daarom niet dat een eventuele Mexicaanse legalisering een groot effect zal hebben op het geweld door de drugskartels. Die verdienen veel meer met de handel in harddrugs als heroïne en chemicaliën voor crystal meth.

Maar als Latijns-Amerika’s voornaamste drugsproducent cannabis legaliseert, zou dat een kentering zijn in de nu vier decennia oude ‘oorlog tegen drugs’, de door de VS gepropageerde harde aanpak die heel veel slachtoffers heeft geëist en uiteindelijk hele samenlevingen heeft ontwricht.

„We vermoorden onszelf om de productie te stoppen van iets wat we naar de VS uitvoeren, waar het legaal is”, zei een van de vier eisers in de Mexicaanse zaak, Armando Santacruz, tegen The New York Times. De vier proberen legalisering af te dwingen uit naam van twee ngo’s, één voor verantwoord cannabisgebruik en één ter bestrijding van criminaliteit. Net als bij het homohuwelijk gebeurde, deden de vier een beroep op een grondwetsartikel dat de vrije ontwikkeling van het individu waarborgt. De zaak kwam bij het Hooggerechtshof, waar de rechters in de criminaliteitscommissie met vier van de vijf stemmen individuele keuzevrijheid boven gezondheidsschade stelden.

Mexicanen overwegend tegen

President Enrique Peña Nieto nam meteen afstand van de uitspraak. Zijn woordvoerder benadrukte dat kweek en handel van cannabis strikt verboden blijven voor alle andere Mexicanen. De president zelf schreef op Twitter: „Dit opent het debat over de beste manier om drugsconsumptie te verhinderen.”

In Latijns-Amerika bepleiten politici in functie én in ruste sinds een jaar of tien steeds vaker het decriminaliseren van cannabis. Uruguay legaliseerde cannabis al in 2013. Het Hooggerechtshof van Brazilië debatteerde onlangs over het vraagstuk. Het conservatieve Chili kweekt de planten voor medisch gebruik. De Colombiaanse president Santos voert vredesbesprekingen met de FARC, die in drugs handelt, en pleit voor hervorming van het drugsbeleid.

Toch blijven Mexicanen overwegend tegen de legalisering van cannabis. Slechts 20 procent van hen is vóór, blijkt uit een landelijke peiling. Wel werden zelfs geharde tegenstanders de voorbije maand geraakt door de emotionele zaak rond het achtjarige meisje Grace Elizalde, dat aan een hevige vorm van epilepsie leidt en meer dan 400 stuipen per dag moet doormaken. Na een publieksactie op Facebook kregen haar ouders onlangs van een rechter toestemming haar te behandelen met cannabidiol, een van de werkzame stoffen in marihuana.