Sommigen lopen weg uit zaal 3

Gisteren ging Son of Saul ook in het Utrechtse LHC in première, waar de spanning voelbaar was. „Hoe erg moet het daar stinken?”

Ik ga ervandoor want dit hoef ik niet te zien. Het schoot al aan het begin van de film door het hoofd van Gitta Vernooij (28). „Die dode lichamen, dat bloed. En het geluid.” Hoe omschrijf je dat. „Hol. Drukkend. Heel gedetailleerd.”

Ze werd er fysiek misselijk van. „Hoe erg moet het daar stinken?”, vroeg haar vriendin zich af. „Je hoorde lijven op een ijzeren glijbaan in zo’n oven gegooid worden. Heel kil, alsof het een een operatietafel is. „En die stapel mensen die ernaast ligt.”

Gisteren ging Son of Saul, de film van de Hongaarse debutant László Nemes, voor het Nederlandse publiek in première.

De eerste recensies zijn er zowat onverdeeld over: dit is de beste Holocaust-film ooit gemaakt. Het regende sterren, vaak, ook in deze krant, werd het maximum van vijf gegeven. Dat is zeldzaam.

Lees hier onze recensie: Overleven in Auschwitz

De film, viervoudig bekroond op het filmfestival van Cannes, waaronder de Grand Prix du Jury van het filmfestival, volgt Saul, een Joodse man die in Auschwitz gedwongen is mee te werken aan massamoord. Als een jongen waarvan hij denkt dat het zijn zoon is overlijdt in een gaskamer, doet hij er alles aan om hem een waardig afscheid te geven.

Naakte, levende lichamen die de gaskamer in worden gedreven, daar begint de film mee. En dan het gegil en geklop.

In het Utrechtse filmhuis Louis Hartlooper Complex (LHC) is zaal 3, de op een na kleinste met ongeveer 80 stoelen, nog niet halfvol. Niet gek: de film van 16.50 uur is niet de meest bezochte. Ook de film van 21.10 uur is niet uitverkocht.

De pas afgestudeerde orthopedagoog Vernooij bleef toch maar gewoon zitten, samen met haar vriendinnen. „Anders moet je langs al die mensen lopen.”

Maar ze zagen wel dat twee mensen de zaal wel echt verlieten. Dat gebeurde ook al bij de voorvertoning van Son of Saul.

Vernooij zou andere mensen niet zo snel adviseren om erheen te gaan voor een gezellig avondje uit. „Heb je wel goed gelezen waar het over gaat? Misschien maar even niet hoor.”

Zij en haar twee vriendinnen gingen omdat het de enige „film met diepgang” was die al zo vroeg draaide. De andere was de Nederlandse romcom Ja, ik wil.

Rohan te Wierik (39) vond het juist een vrij afstandelijke film, al vond hij het gesleep met mensen confronterend. „Je kijkt steeds mee over de schouder van de hoofdpersoon. Dat schept afstand, want je kunt er niet je eigen verhaal van maken.” De productieleider voor 3FM gaat er niet van wakker liggen vannacht.

Veel bezoekers komen vanwege de knallende aanbevelingen van recensenten en worden daarom ook gemakkelijker teleurgesteld, vertellen ze. Maarten Struijs (69), gepensioneerd architect voor de gemeente Rotterdam, gaat eigenlijk naar alle films die filmhuizen te bieden hebben, en vindt het die hoge beoordelingen van recensenten niet waard.

Maar Son of Saul schuurt wel bij het publiek. Enige spanning was al aan het begin van de film merkbaar. De kleding van net vergaste mensen wordt onderzocht op waardevolle spullen. „Kun je je mond houden of anders weggaan”, zegt een vrouw tegen haar buren.

Febe Deug (59): „De oorlog is al zeventig jaar voorbij, maar er gaat geen dag voorbij dat je er niet aan herinnerd wordt.” Daarom is het ook belangrijk dat dit soort films gemaakt wordt, vindt ze. „Toen Nederlands Indië bezet was door de Japanners kregen militairen geen salaris. Mijn vader was één van hen. Staatssecretaris Martin van Rijn (VWS) kondigde gisteren aan dat de nog levende militairen (en ambtenaren) met terugwerkende kracht toch nog betaald krijgen.” Ze vindt deze film „bijzonder in zijn soort”.

Maar in de whatsapp-groep die ze met medefilmliefhebbers heeft, zou ze Son of Saul niet per se aanraden. Ze voelde de afstand net als Rohan heel erg.

Haar buurman die mee is naar de film vindt dat het „laat zien wat oorlog betekent”. Dat iedereen tot wreedheid in staat is.

Tijdens een etentje dat Gitta Vernooij naderhand met vriendinnen heeft is er „een bepaald bedrukt gevoel dat blijft hangen”. Ze dacht net: laten we het er even niet over te hebben. Laten we het over iets gezelligs hebben.”

En dat is wel wat de bezoekers met elkaar gemeen hebben: het is geen film die gemakkelijk van ze afglijdt.