Rusland bestrijdt elk verband tussen crash en Syrië

Na het Britse besluit om alle vluchten naar Sharm el-Sheikh te schrappen, belde president Poetin met premier Cameron. Intussen zijn reizigers gestrand.

Toeristen maken woensdag een ritje op een kameel in Sharm el-Sheikh. Vermoedens groeien dat een vakantiecharter uit de Egyptische badplaats op weg naar Rusland doel werd van een aanslag.

Niemand nam de claim van de Islamitische Staat serieus. Maar het merkwaardige is: al sinds afgelopen zaterdag circuleren er beelden op YouTube, waarop te zien is hoe een middelgroot verkeersvliegtuig op grote hoogte ontploft, en daarna neerstort onder een dikke zwarte rookwolk.

De lokale afdeling van de terreurgroep in de Sinaï heeft al twee keer bekendgemaakt verantwoordelijk te zijn voor het neerstorten van de Airbus van de Russische vliegmaatschappij Kogalymavia, waarbij 224 mensen om het leven kwamen. Die claim werd door experts van de hand gedaan als propaganda. Maar afgelopen woensdag liet de Britse regering weten dat alle vluchten naar de Egyptische badplaats Sharm el-Sheikh zijn geschrapt.

De Britse beslissing zal niet licht genomen zijn: de Egyptische badplaats Sharm el-Sheikh is een belangrijke bestemming voor Britse luchtvaartmaatschappijen als Virgin en Easyjet. En omdat er niet gevlogen kan worden, zijn 20.000 Britse vakantiegangers nu gestrand.

Er zijn ook zo’n 400 Nederlanders in Sharm el-Sheikh. Uit voorzorg neemt de KLM morgen geen koffers of andere bagage mee op een vlucht van Kairo naar Amsterdam. Passagiers mogen alleen handbagage meenemen.

 

1 Is de Russische Airbus opgeblazen door IS?

Moskou trok gisteren alle registers open om die conclusie te bestrijden. De Russische president Poetin belde met de Britse premier Cameron. Poetin vroeg Cameron de informatie over een mogelijke terreuraanslag te delen met de Russische autoriteiten. Ondertussen had een Russisch parlementslid al laten weten dat het Britse besluit bedoeld was om „psychologische druk” uit te oefenen op Moskou. Poetins woordvoerder Dmitri Peskov had afgelopen dinsdag al gewaarschuwd: er moest vooral geen verband worden gelegd tussen de crash en de Russische militaire interventie in Syrië.

2 Wie onderzoekt de crash?

Het onderzoek naar de vliegramp wordt uitgevoerd door Egypte, Rusland, Duitsland, Frankrijk en Ierland. Duitsland en Frankrijk zijn de belangrijkste landen binnen het Airbus-concern, dat de verongelukte A321 heeft gebouwd. Ierland is (enigszins voor de vorm) betrokken, omdat de vliegtuigen van chartermaatschappij Kogalymavia in dat land waren geregistreerd – waarschijnlijk om belastingtechnische redenen. Het Russische Onderzoekscomité – het belangrijkste strafrechtelijke onderzoeksorgaan in Rusland, dat direct door de Russische president wordt aangestuurd – is een onderzoek gestart en heeft onderzoekers op de rampplek. Volgens Poetins perschef Dmitri Peskov heeft het comité intussen veel waardevol materiaal verzameld.

3 Kan de oorzaak worden vastgesteld?

Zonder enige twijfel. De wrakstukken bevatten zoveel ‘stille getuigen’ dat het plotselinge wegvallen van het toestel van zijn vlieghoogte van tien kilometer zelfs verklaard kan worden als de beide zwarte dozen nauwelijks bruikbare informatie leveren. Volgens de laatste berichten is de flight data recorder, anders dan de cockpit voice recorder (die de communicatie van de piloten met elkaar en met de verkeersleiding registreert), redelijk onbeschadigd teruggevonden. Maar eerste analyse zou hebben aangetoond dat de registraties van het functioneren van de vele vliegtuigonderdelen momentaan wegvallen. Dat was ook het geval met de Boeing 777 van vlucht MH17.

Radarbeelden die de website Flightradar24.com verzamelde laten zien dat het toestel in de laatste minuut van zijn vlucht opeens 1.000 meter stijgt, van 9 naar 10 kilometer. Een duiding is nog niet gegeven, het kan op verzoek van de verkeersleiding zijn geweest. Iets na 5.13 uur Nederlandse tijd lijkt het toestel in vrije val te raken. Misschien dat analyse van ruwe radargegevens nog kan aantonen op welke hoogte de Airbus in stukken brak. Rond de crashtijd hebben één of meer Amerikaanse satellieten boven de Sinaï een lichtflits waargenomen. Meer details zijn niet vrijgegeven.

Dit zijn bijna alle feitelijkheden waarmee de buitenstaander het moet doen. Plus het gegeven dat de wrakstukken heel ver uiteenliggen. Toch zijn op voorhand twee mogelijkheden uit te sluiten. Op een hoogte van 10 kilometer kan de Airbus niet getroffen zijn door een Manpad, een raket die van de schouder wordt afgevuurd. Manpads hebben een bereik van hoogstens 3,5 kilometer. Ook is er geen melding van slecht weer van het soort dat een Airbus A330 van Air France in 2009 fataal werd.

4 Hoe geloofwaardig is de claim dat IS het vliegtuig heeft neergehaald?

Vooralsnog ontbreekt elk bewijs. Zowel de anonieme Amerikaanse functionaris die door de nieuwszender CNN wordt geciteerd als de Britse regering geven toe dat ze geen bewijs hebben voor het bomscenario. Hooguit zou de mening van Amerikaanse en Britse experts opschuiven in de richting van dat scenario.

Het IS-filiaal in Egypte heeft gezegd dat het verantwoordelijk is voor de crash, en dat die vergelding is voor het Russische optreden in Syrië ten voordele van president Assad. Dat IS in Egypte het vliegtuig zou hebben neergeschoten is quasi onmogelijk. IS heeft ook een video online gezet waarvan het zegt dat het de Russische Airbus is. Er is te zien hoe een vliegtuig verticaal neerstort maar een sluitend bewijs levert hij niet. Volgens terreurexpert Charlie Winter heeft IS weinig te verliezen. „Als blijkt dat IS niet verantwoordelijk is dan is het gratis publiciteit geweest”, schrijft hij in The Guardian.

5 Wat is er aan de hand in de Sinaï?

De Sinaï is altijd een broedplaats geweest voor extremisten. Doorgaans is daar in Sharm el-Sheikh weinig van te merken. Ze opereren vooral in het noorden van het schiereiland. In 2005 vond wel een aanslag plaats in Sharm el-Sheikh, waarbij 88 doden vielen. De aanslag werd opgeëist door de Abdullah Azzam-brigades die banden claimden met Al-Qaeda. De voornaamste terreurgroep in de Sinaï is Ansar Beit al-Maqdis, opgericht na de opstand tegen Mubarak in 2011. Zij profiteerde van de chaos om haar invloed uit te breiden. Eind 2014 zwoer de groep trouw aan IS en ging zij zich de Wilayat Sinaï (Sinaï-provincie) van IS noemen. Sinds 2012 is het voor buitenlandse journalisten verboden om zich in Noord-Sinaï te begeven. Ook lokale journalisten kunnen er moeilijk werken. Daardoor weten we weinig over wat er aan de hand is. Maar de berichten die naar buiten sijpelen, suggereren een zeer hardhandige aanpak door het leger. Er is sprake van een quasioorlog, waarbij vaak burgers slachtoffer worden. De bewoners van de Sinaï zijn bedoeïenen die altijd al op gespannen voet hebben geleefd met Kairo.

Lees ook: Airbus-crash kan Poetin raken