Jong en alleen op de vlucht. En dan de verkeerde tegenkomen

Minderjarige vluchtelingen, vooral meisjes, lopen op hun tocht door Europa veel risico. Hulpverleners maken zich zorgen.

Twee kinderen op de grens tussen Griekenland en Macedonië. Foto Robert Atanasovski / AFP

Kinderen die alleen naar Europa vluchten en onderweg worden verkracht of gedwongen tot arbeid. Kabinetschef Brian Donald van Europol maakt zich er zorgen over. Bendes weten dat migranten gemakkelijk kunnen worden uitgebuit, zei hij dit weekeinde op een congres over mensenhandel in Madrid. „Vooral jonge vrouwen die alleen vluchten.”

Het team van noodhulporganisatie International Rescue Committee, dat migranten opvangt op Lesbos, probeert jonge migranten te waarschuwen voor de gevaren.

In een van de opvanglocaties op het Griekse eiland is een aparte ruimte waar soms tientallen minderjarige vluchtelingen samen wachten op vertrek naar de volgende bestemming. „Na aankomst proberen we erachter te komen wie alleen reist en minderjarig is”, vertelt Kiryn Lanning, die de opvang van minderjarigen op Lesbos coördineert. Sommigen hebben vrienden gemaakt met wie ze willen doorreizen. Niet iedereen wil of kan zichzelf identificeren, zegt ze telefonisch.

„We proberen via gesprekken zo veel mogelijk te achterhalen, maar dat lukt niet altijd.”

Duizenden kinderen alleen

VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR schat dat 20 procent van de 762.000 vluchtelingen die dit jaar in Europa zijn aangekomen, minderjarig is. Meer dan 7.000 kinderen zijn volgens cijfers van Europese lidstaten alleen gevlucht. Europol denkt dat het er veel meer zijn.

Op Lesbos vangt Lanning iedere dag alleenstaande minderjarigen op. „Deze week waren het er een paar”, zegt ze. „Maar vorige week zat ik in een bus met 15 minderjarigen die alleen reisden. Het aantal verschilt per boot.” Volgens haar zijn de meesten tussen de 15 en 18 jaar oud. En 80 procent is man. Ze komen vooral uit Syrië en Afghanistan, en zijn vaak in hun eentje vertrokken.

Lanning probeert op het eiland de minderjarigen – „vooral als ze aangeven dat hun geld bijna op is” – uit te leggen welke risico’s ze lopen.

UNHCR heeft al verhalen van jonge vluchtelingen gehoord. „We weten dat sommige jonge vrouwen onderweg een lift krijgen aangeboden en worden verkracht door de automobilist”, zegt woordvoerder William Spindler. Sommige kinderen prostitueren zichzelf om een smokkelaar te kunnen betalen, schreef UNHCR enkele weken geleden al. Hun geld kan op zijn, of ze zijn beroofd. Ook zijn kinderen volgens de organisatie kwetsbaar voor seksueel misbruik op chaotische plekken waar veel migranten samen zijn, zoals parken, trein- en busstations en langs de weg.

Corinne Dettmeijer, de Nationaal Rapporteur Mensenhandel, deelt de internationale zorgen. „Vreemdelingen die van huis en haard verdreven zijn, niet mogen werken, hun rechten en plichten niet kennen, zijn kwetsbaar voor uitbuiting”, zegt ze. „Vooral kinderen natuurlijk. De overheid moet extra alert zijn op signalen.”

Niet alleen tijdens de vlucht zijn jonge vluchtelingen kwetsbaar, maar ook na aankomst in Europa. In Duitsland werd vorige week het lichaam van een Bosnische kleuter gevonden die in juli was verdwenen. Zijn moeder en zussen waren hem kort uit het oog verloren toen ze in Berlijn in de rij stonden bij de sociale dienst. De 4-jarige Mohamed was herhaaldelijk seksueel misbruikt en uiteindelijk gewurgd.

Misbruik ook in Nederland

Eind augustus werd aangifte gedaan van seksueel misbruik in een Nederlands asielzoekerscentrum. Drie kleine kinderen zouden in het azc in Bellingwolde zijn misbruikt door een andere bewoner. Justitie moet nog beslissen wat er met de verdachte, die inmiddels is overgeplaatst, gebeurt.

De afgelopen 12 maanden hebben 2.331 alleenstaande minderjarigen in Nederland asiel aangevraagd. „Ik maak mij vooral zorgen over de meisjes die onderweg naar Europa of in een kamp moeten trouwen. Het huwelijk, dat dáár bescherming biedt, geldt hier als onwenselijk en schadelijk voor de ontwikkeling van een kind”, zegt Nationaal Rapporteur Dettmeijer.

Eind augustus verdween ook een 14-jarig Syrisch meisje met haar partner van 28 jaar uit het aanmeldcentrum in Ter Apel. De politie zei toen dat het meisje hoogzwanger was en in een ziekenhuis moest bevallen. Het is onduidelijk waar ze nu is.

In Nederland zijn tot nu geen signalen dat minderjarigen in azc’s slachtoffer zijn van mensenhandel. In september bleek dat 22 kindbruiden op weg waren naar hun man in Ter Apel. Daarom werd begin oktober versneld een wet aangenomen waardoor buitenlandse huwelijken met minderjarigen hier niet meer worden erkend.

Lees ook: Gaat aanpak van EU wel werken?

Lees verder buiten NRC: de productie van UNHCR over de problemen waar de jongste Syriërs mee geconfronteerd worden.