Gaat aanpak van EU wel werken?

Terwijl de stroom vluchtelingen aanhoudt, zijn er pas 116 herverdeeld. „Een goed begin”, verzekert de eurocommissaris.

Het aantal vluchtelingen dat naar Europa komt, blijft groot. Gisteren nog voorspelde VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR dat in de wintermaanden nog steeds tot 5.000 migranten per dag zullen aankomen in Griekenland.

Intussen is het Europese systeem om vluchtelingen vanuit aankomstlanden te herverdelen over alle EU-landen, nog amper van de grond gekomen. Migranten lopen de ‘hotspots’ van de EU voorbij – de centra in Griekenland waarvandaan de herverdeling plaatsvindt. Ze komen liever op eigen initiatief in Duitsland. Gisteren was de Griekse eurocommissaris Dimitris Avramopoulos (migratie) in Den Haag om te praten met vicepremier Asscher (PvdA), minister Van der Steur (Veiligheid en Justie, VVD) en staatssecretaris Dijkhoff (Asiel, VVD).

Nederland is immers vanaf 1 januari voorzitter van de EU. „We hebben het gehad over migratie, veiligheid, de crisis: alle kwesties die Nederland de komende maanden in de EU ter tafel moet brengen”, zegt Avramopoulos desgevraagd. „Ik vertrouw erop dat Nederland de problemen kan managen, zelfs in deze moeilijke tijd. En een impuls kan geven aan onze Europese inspanningen.”

Er zit weinig vaart in die Europese inspanningen. Deze zomer spraken EU-landen af dat ze 160.000 vluchtelingen uit Griekenland en Italië zouden verdelen over andere landen. Woensdag werden de eerste zes gezinnen vanuit Griekenland naar Luxemburg gebracht. Uit Italië zijn tot nu toe 86 mensen weggehaald.

Dat zijn er nog lang geen 160.000.

„Ik ga erin mee dat de getallen nog erg laag zijn. Maar deze allereerste herverdelingsoperaties zijn ook symbolisch: ze laten een goede start zien. Ik weet dat andere landen nu ook gaan beginnen. De aantallen zullen de komende dagen toenemen.

„We staan aan het begin. Deze procedure wordt routine. Het kostte veel tijd en moeite om iedereen te overtuigen om mee te werken. Nu geloof ik dat we op de goede weg zijn. Sommige landen hebben nog niet aangegeven mee te doen aan dit programma, maar hopelijk doen ze dat snel.”

Wanneer kunnen we substantiële aantallen verwachtten?

„De komende dagen zullen de aantallen toenemen. Het begin was het moeilijkst. Het kostte erg veel werk om tot deze eerste herverdelingen te komen vanuit Italië en – gisteren – vanuit Athene. Nu hebben we het op de rit. Geloof me: de aantallen zullen de komende weken stijgen en geleidelijk aan zullen we de situatie onder controle krijgen. Het probleem zal er niet meer zijn.

„De nieuwe Europese Commissie heeft snel een Migratieagenda gepresenteerd. Voorheen was het beleid gefragmenteerd. Nu hebben we een allesomvattende benadering, waarin bijvoorbeeld ook een plan zit om tegen smokkelaars op te treden.

„Lidstaten moeten zich wel verantwoordelijk voelen. Iedereen moet zich ervan bewust zijn dat geen land dit alleen kan oplossen.”

De hotspots in Griekenland zijn ook nog amper gebruiksklaar.

„Ze zijn nog maar net begonnen. Eén is al opgezet, de vijf andere zijn half december klaar, heeft de Griekse regering beloofd. Maar ze zijn nu goed op weg. Dat geldt ook voor Italië.”

Een vluchteling die niet naar Letland of Polen wil, kan die hotspot toch ook ontwijken en zelf naar Duitsland lopen?

„De hotspot is er om te identificeren en een vingerafdruk te nemen. Daar begint de herverdeling. Inderdaad, ze willen niet naar het land waar ze gevraagd worden naartoe te gaan. Ze willen naar Duitsland of Zweden. „Maar het is duidelijk: ze moeten naar het land waar wij ze naartoe sturen. Alle landen zijn even open en vriendelijk. Onder de huidige omstandigheden is het niet werkbaar om iedereen zelf te laten kiezen waar ze heen willen gaan.”

Wat als ze straks weglopen voordat hun vingerafdruk is afgenomen?

„Als iemand de instructies niet volgt, is dat een teken dat diegene niet legaal in Europa wil zijn. Wie dan illegaal Europa in komt, moet terug.”

Migranten lopen voortaan niet meer rechtstreeks naar Duitsland?

„De hotspots worden de eerste stap om in Europa te komen. Daar wordt de asielaanvraag behandeld. En daar wordt ofwel groen licht gegeven richting herverdeling ofwel afgewezen.”