Feiten zonder context zijn hol

Het Platform Onderwijs 2032 stelde onlangs: minder aandacht voor feitenkennis. Sebastien Valkenberg bepleitte in een opinieartikel juist het belang van ‘feiten stampen’ (2/11). We kregen veel reacties binnen. Hieronder een selectie.

Strijd is al verloren

Sebastien Valkenberg verbaast zich over de aanbevelingen van Platform Onderwijs 2032. Hij wil liefst terug naar het ‘Bildungsideal’. Graag wijs ik hem op het interview dat Folkert Jensma had met Grahame Lock op 2 februari 2008:

„Een hoog percentage van de werknemers van de toekomst hoeft niet zo veel te kunnen als vroeger. Daarvoor moet een systeem komen dat genoeg ex-scholieren met een diploma voor deze arbeidsmarkt aflevert. Dan moet het niveau omlaag, want het moet efficiënt zijn. Waarom zou je een betere scholier maken, die veel ‘luxe’ heeft gehad, veel aandacht, veel keuzevakken in het onderwijs? De markt wil iemand die kan scannen. Gaan we zo iemand geschiedenis geven en vreemde talen? Nou, nee dus.”

Als de analyse van Lock klopt, dan is de strijd om beter onderwijs al bij voorbaat verloren en passen de recente aanbevelingen van het Onderwijsplatform naadloos in deze - uiterst betreurenswaardige - trend.

Feiten zijn onderdeel van grotere patronen

Jammer dat feitenkennis de onderwijsdiscussie over toekomstgericht onderwijs domineert. In het conceptadvies van Platform Onderwijs 2032 worden geschiedenis en aardrijkskunde ten onrechte weggezet als vakken waarin vooral betekenisloze feitjes worden onderwezen. Sebastien Valkenberg heeft het over feiten stampen. Veel mensen weten blijkbaar niet wat geschiedenis- en aardrijkskundeonderwijs inhouden. Op school leer je hoe feiten onderdeel zijn van een groter geheel van patronen, veranderingsprocessen, systemen of verhalen waarmee mensen zich identificeren. Dat leer je niet via Google, wel via een goede vakdocent. Toekomstgericht onderwijs kan niet zonder betekenisvolle (begrepen, toepasbare) kennis van de wereld. Om tot die kennis te komen is wel meer nodig dan de algemene, vakoverstijgende vaardigheden en interdisciplinaire thema’s die het Platform 2032 voorstelt als kern voor het curriculum. Verwerving van kennis van de wereld moet hand in hand gaan met ontwikkeling van vaardigheden om die wereld te onderzoeken en analyseren. Kennis van historische en geografische feiten en begrippen is nodig om verbanden te kunnen leggen, veranderingen te identificeren en verklaren, vergelijkingen te maken en interpretaties kritisch te analyseren.

Carla van Boxtel Hoogleraar vakdidactiek geschiedenis

Joop van der Schee Hoogleraar geografie voor educatie en communicatie

Je leert veel efficiënter met kennis in je kop

Aan het pleidooi van Sebastien Valkenberg voor het uit het hoofd leren van feiten, rijtjes, jaartallen kan het volgende worden toegevoegd. Stampen leidt gewoon tot efficiënter studiegedrag dan iets moeten opzoeken, of het nu in een boek is of op internet. Dat laatste gaat wel snel, maar kost toch meer tijd dan wanneer je die kennis paraat hebt. Ik was langdurig betrokken bij het eerstejaars onderwijs Oudgrieks aan de UvA. Elk jaar kwamen er veel studenten aan die gewend waren op school een tekst te lezen met veel woorden en aantekeningen. Aan de universiteit werden ze geconfronteerd met de eis een flinke hoeveelheid woorden uit het hoofd te leren. Veel gezucht. Maar wanneer je dan zei dat het lezen simpelweg sneller ging als ze die woorden kenden, verdween de weerstand snel. Het is ook nog eens goed voor je leesplezier en zelfvertrouwen om met een minimum aan hulpmiddelen een tekst te kunnen lezen.

Albert Rijksbaron Amsterdam

Feiten zijn niet de schuld van alles

Volgens Valkenberg is een gebrek aan feitenkennis de belangrijkste oorzaak van de problemen waar we in het recente verleden mee te kampen hebben. Het is niet moeilijk een tegenvoorbeeld te geven. De financiële crisis van 2008 werd niet veroorzaakt door een gebrek aan feitenkennis, maar door zeer intelligente, hoogopgeleide wiskundigen en economen. Zij namen bij internationale banken zuiver rationele beslissingen die uiteindelijk tot het morele en soms daadwerkelijke failliet van die instellingen leidden. Het is denk ik om die reden, dat het Platform Onderwijs 2032 persoonsvorming als uitgangspunt neemt voor zijn advies. Valkenberg schrijft daar niet over, misschien omdat hij niet weet wat hij ermee aan moet. Dat maak ik op uit de wijze waarop hij over ‘zelfverantwoordelijk leren’ schrijft, als aberratie uit een rapport uit 2006. Maar dat zelfverantwoordelijk leren is op veel scholen bestaande en succesvolle praktijk. Niet alleen omdat je er goede cijfers mee haalt, maar ook omdat je leerlingen er de waarde van verantwoordelijkheid dragen mee leert: een voorbeeld van persoonsvorming.

Het stampen waar Valkenberg voor pleit, is overigens ook een vorm van persoonsvorming. Daarmee vorm je leerlingen tot personen die zich weten te voegen naar de norm. Stil zitten, luisteren naar de macht en zonder lastige vragen de stompzinnigste feitjes uit hun kop leren.

Als we intelligente burgers willen opleiden, die in staat zijn een dialoog te voeren, en ons behoeden voor excessen, moeten we ze ook dat voorbeeld geven. Laten we proberen een zindelijk debat over goed onderwijs te voeren. Het eerste wat we daarvoor moeten onderkennen, is dat we met simpele schema’s niet verder komen. Het vraagt vooral dat we bereid en in staat zijn naar onze eigen rol en verantwoordelijkheid te kijken. Die redeneerlijn lees ik ook in het voorlopig advies Onderwijs 2032, wat het een stuk doordachter maakt dan Valkenberg doet voorkomen.

Hartger Wassink Hoofd NIVOZ Forum, Driebergen

3D-print boogt op feiten

Het kunstonderwijs op middelbare scholen moet op de schop, stelde onlangs een promovendus in een vakblad voor het voortgezet onderwijs. Daarnaast onderwees hij ons dat ‘kunstonderwijs dat zich richt op het aanleren van traditionele technieken van „dode kunstenaars” (...) vaak weinig relevant is voor leerlingen’. Ik moest meteen aan deze nietszeggende uitspraak denken toen ik het opiniestuk van Sebastien Valkenberg las. De vergelijking is namelijk treffend. Er wordt tegenwoordig te hoog ingezet op het aanleren van de ‘21st century skills’, die door ‘glazenbolkijkers’ moeten worden ingezet om leerlingen op weg naar 2032 te begeleiden. Elk vak dient hierbij zogenaamde nieuwe wielen uit te gaan vinden; het ene nog futuristischer dan het andere. Maar wie bekommert zich om het aanleren van de basistrucjes? Stampen en het aanleren van feitjes zijn immers het fundament van een toekomstig, 3D-geprint, metaforisch, futuristisch wiel. Er wordt te vaak vergeten dat elk vak bestaat uit het aanbieden van een niet te missen basis. En deze basis bestaat nu eenmaal uit het stampen van feitjes uit de Tweede Wereldoorlog, het rijtje van to be, de spellingsregels, het reproduceren van de tafels of het aanleren van tekenen met inkt en een kroontjespen. Deze zogenaamde traditionele technieken zijn namelijk essentieel. Hier is iedereen groot mee geworden. Zelfs een wijs man als Paul Schnabel van Onderwijsplatform Onderwijs 2032.

Pascal Cuijpers Docent Voortgezet Onderwijs