Er lopen maar twee mensen weg

Gisteren ging Son of Saul in het Utrechtse LHC in première. In de zaal was de spanning voelbaar. „Hoe erg moet het daar stinken?”

Naakte, levende lichamen die de gaskamer in worden gedreven, daar begint de film mee. En dan het gegil en geklop. Ik ga ervandoor want dit hoef ik niet te zien – dat schoot Gitta Vernooij (28) al snel door het hoofd.

„Die dode lichamen, dat bloed. En het geluid.” Hoe omschrijf je dat. „Hol. Drukkend. Heel gedetailleerd.”

Ze werd er misselijk van. „Hoe erg moet het daar stinken?”, vroeg haar vriendin zich af. „Je hoorde lijven op een ijzeren glijbaan in zo’n oven gegooid worden. Heel kil, alsof het een een operatietafel is. „En die stapel mensen die ernaast ligt.”

Gisteren ging Son of Saul, de film van de Hongaarse debutant László Nemes, in Nederland in première.

De recensies zijn het eens: dit is de beste Holocaust-film ooit gemaakt. Het regende sterren. In deze krant werd de film gehonoreerd met het maximum van vijf ballen. Dat is zeldzaam.

De film, viervoudig bekroond op het filmfestival van Cannes, onder meer met de Grand Prix du Jury, volgt Saul, een Joodse man die in Auschwitz gedwongen is mee te werken aan de massamoord op de Joden. Als een jongen in wie hij zijn zoon meent te herkennen, is vermoord in een gaskamer, doet hij er alles aan om hem een waardig afscheid te geven.

Zaal 3

In het Utrechtse filmhuis Louis Hartlooper Complex (LHC) is zaal 3, de op een na kleinste met ongeveer 80 stoelen, nog niet halfvol. Niet gek: de film van 16.50 uur is niet de best bezochte. Ook de voorstelling van 21.10 uur is niet uitverkocht.

De pas afgestudeerde orthopedagoog Vernooij bleef toch maar gewoon zitten, samen met haar twee vriendinnen. „Anders moet je langs al die mensen lopen.” Ze zagen dat twee mensen de zaal wel verlieten. Dat gebeurde ook al bij de voorvertoning van Son of Saul.

Vernooij zou andere mensen niet zo snel adviseren om erheen te gaan voor een avondje uit. „Heb je wel goed gelezen waar het over gaat? Misschien maar even niet hoor.”

Zij en haar vriendinnen gingen omdat het de enige „film met diepgang” was die op dit tijdstip vertoond werd.

Afstandelijke film

Rohan te Wierik (39), productieleider voor 3FM, vond het juist een vrij afstandelijke film, ook al ervoer hij het gesleep met mensen als confronterend. „Je kijkt steeds mee over de schouder van de hoofdpersoon. Dat schept afstand, want je kunt er niet je eigen verhaal van maken.”

Veel bezoekers komen vanwege de knallende aanbevelingen van recensenten en worden daarom ook gemakkelijker teleurgesteld, vertellen ze. Maarten Struijs (69), gepensioneerd architect voor de gemeente Rotterdam, gaat eigenlijk naar alle films die filmhuizen te bieden hebben. Hij vindt Son of Saul die extreem positieve beoordelingen van recensenten niet waard.

Maar Son of Saul raakt het publiek wel. Enige spanning was al aan het begin van de film merkbaar. Terwijl op het doek de kleding van net vergaste mensen wordt onderzocht op waardevolle spullen, zegt een vrouw tegen haar buren: „Kun je je mond houden, of anders weggaan?”

Lees ook: Vier foto's van het massagraf

Febe Deug (59): „De oorlog is al zeventig jaar voorbij, maar er gaat geen dag voorbij dat je er niet aan herinnerd wordt.” Daarom is het ook belangrijk dat dit soort films gemaakt wordt, vindt ze. „Toen Nederlands-Indië bezet was door de Japanners kregen militairen geen salaris. Mijn vader was één van hen. Staatssecretaris Martin van Rijn (VWS) kondigde gisteren aan dat de nog levende militairen (en ambtenaren) met terugwerkende kracht toch nog betaald krijgen.”

Ze vindt deze film „bijzonder in zijn soort”. Maar in de whatsapp-groep die ze met medefilmliefhebbers heeft, zou ze Son of Saul niet per se aanraden. Haar buurman die mee is, vindt dat hij „laat zien wat oorlog betekent”. Dat iedereen tot wreedheid in staat is. Zij voelde te veel afstand, net als Rohan te Wierik.

Bedrukt gevoel

Naderhand hebben Gitta Vernooij en haar vriendinnen „een bepaald bedrukt gevoel dat blijft hangen”. Ze dacht: laten we het er even niet over te hebben. Laten we het over iets gezelligs hebben.”

Ja, de film heeft een benauwend effect, vindt ook Rohan te Wierik. Volgens hem komt dat mede doordat het beeld op een bepaald moment smaller wordt. Hij vond het opmerkelijk hoe „georganiseerd” er te werk wordt gegaan in het Auschwitz van de film. Daardoor is het volgens hem gekunsteld, bijna een karikatuur.

„Ik ga er vannacht niet wakker van liggen.”

Zie hier de trailer van de film Son of Saul