Column

Te slimme politici, te gewone kiezers

Slimme politici hebben een serieuze handicap: de meeste van hun collega’s zijn minder slim. Sommigen zijn ronduit dom. Of amateur. En democratie schept praktische verplichtingen: slimme politici hebben zich aan te passen aan de minder slimme. Anders zullen ze, hoe slim ook, nooit iets voor elkaar krijgen.

Ik dacht eraan toen ik dinsdagavond in De Balie de presentatie van De Belofte bezocht, het boek van Pieter Hilhorst. Hilhorst was anderhalf jaar Amsterdams wethouder toen de PvdA, onder zijn leiding, bij de lokale verkiezingen van 2014 van haar sokkel werd gestoten. Schitterend politiek drama.

Pieter kwam in De Balie eigenlijk zijn nederlaag vieren. Hij deed al slimme dingen voordat hij de politiek in stapte – academicus, columnist, presentator, ombudsman. Hij bleek zijn deconfiture te hebben gebruikt om méér slims aan zijn repertoire toe te voegen – over zichzelf, de politiek, de politieke cultuur. Er kwam bij, zei hij, dat hij een onverbeterlijke idealist was gebleven.

Wonderlijk vond ik wel dat Pieter, voor een slimme man met zoveel idealisme, naar eigen zeggen was gestruikeld over nogal alledaagse politiek. Negatieve beeldvorming. Fluistercircuits. Fouten van de bureaucratie. Trucjes uit het dorpshuis van Druten. 

Naast hem in De Balie zat Wouter Bos, nog zo’n razendslim type, en als geste aan Pieter vertelde ook hij over zijn mislukkingen. U draait en u bent niet eerlijk bijvoorbeeld – het etiket dat Balkenende in 2006 op hem plakte. Bos vertelde van de fout die hij maakte door dit met feiten te bestrijden. Wat dom, zei hij: beeldvorming is nu eenmaal niet feitelijk. Pieter knikte.

Over beeldvorming waren zij even negatief als gelaten: je kon er niet meer omheen. Hun geloof in de kracht van politiek als vak was danig gekrompen. In feite, concludeerde ik, had de beeldvorming het politieke vak in hun ogen beëindigd. Als je het goed deed en het beeld was fout, deed je het niet goed.

Het vat, vrees ik, het manco van modern links redelijk samen. Te slimme politici om het gewone mensen nog uit te leggen. Te veel idealisme voor de eigen vakmatige vaardigheden.

Zodat verwachtingen altijd hooggespannen zijn en de teleurstellingen navenant. En carrières steeds meer goede boeken opleveren, en steeds minder goede politiek.

Fraaie verhevenheid van slimmeriken onder elkaar – en vergeten even te kijken hoe ze het in Druten eigenlijk doen.  

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plaats een wisselcolumn met Jutta Chorus.