Mexico zet stap naar legalisering cannabis

Een uitspraak van het Hooggerechtshof van Mexico zet de deur naar legalisering van cannabis op een kier

Demonstratie bij het Hooggerechtshof op 28 oktober. Foto Yuri Cortez / AFP

Met een uitspraak die cannabis kweken voor eigen gebruik toestaat aan vier mensen, heeft het Mexicaanse Hooggerechtshof gisteren de deur op een kier gezet naar legalisering van marihuana. De uitspraak kan fungeren als een hefboom voor voorstanders van legalisering en heeft daarmee potentieel grote consequenties voor de illegale drugshandel op het Westelijk halfrond.

Voorlopig blijft het kweken van marihuana nog verboden in Mexico. Maar als de Commissie Criminaliteit van het Hooggerechtshof vijf van zulke uitspraken doet, is de regering genoodzaakt de wet aan te passen. Een alternatief is dat acht van de elf leden van het héle Hooggerechtshof voor legalisering stemmen. Langs deze weg is het homohuwelijk deze zomer in Mexico feitelijk gelegaliseerd.

Doorvoerland nummer één

Mexico heeft strenge wetten tegen het kweken en verhandelen van cannabis. Maar wetten noch de al decennia slepende oorlog tegen drugs, hebben verhinderd dat het land bijna bezwijkt onder de drugscriminaliteit. Drugsgerelateerd geweld heeft tussen 2007 en 2014 ruwweg 80.000 doden en 20.000 verdwijningen veroorzaakt.

Mexico is daarnaast hét doorvoerland voor drugs naar de VS (zie dit gisteren uitgekomen rapport van de Amerikaanse narcoticabrigade). Maar daar hebben in recente jaren 23 staten en de stad Washington het kweken van cannabis voor medisch of persoonlijk gebruik gelegaliseerd, waardoor het Mexicaanse verbod ongerijmder werd. In 2009 legaliseerde Mexico daarom al het bezit van 5 gram marihuana voor persoonlijk gebruik. De Mexicaanse productie is ingezakt doordat de VS nu zelf cannabis produceren, vaak van betere kwaliteit. Experts verwachten daarom niet dat een eventuele Mexicaanse legalisering een groot effect zal hebben op het geweld door de kartels. Die verdienen veel meer met de handel in harddrugs als heroïne en chemicaliën voor crystal meth.

Maar als Latijns Amerika’s voornaamste drugsproducent cannabis zou legaliseren, zou dat een kentering betekenen in de nu vier decennia oude oorlog tegen drugs, de harde aanpak die grote aantallen slachtoffers heeft geëist en uiteindelijk hele samenlevingen heeft ontwricht.

Jarenlang debat

„We vermoorden onszelf om de productie te stoppen van iets dat we naar de VS uitvoeren, waar het legaal is,” zei een van de vier eisers in de Mexicaanse zaak, Armando Santacruz, tegen The New York Times. De vier proberen legalisering af te dwingen uit naam van twee ngo’s, één voor verantwoord cannabisgebruik en één ter bestrijding van criminaliteit. Net als bij het homohuwelijk gebeurde, deden de vier een beroep op een grondwetsartikel dat de vrije ontwikkeling van het individu garandeert. De zaak kwam bij het Hooggerechtshof terecht, waar de rechters in de criminaliteitscommissie met vier tegen vijf individuele keuzevrijheid boven de te verwachten gezondheidsschade stelden.

President Enrique Peña Nieto nam gisteren meteen afstand van de uitspraak. Zijn woordvoerder benadrukte dat kweek en handel van cannabis strikt verboden blijven voor alle andere Mexicanen. De president zelf schreef op zijn Twitteraccount: „Dit opent het debat over de beste manier om drugsconsumptie te verhinderen.”

In Latijns-Amerika bepleiten politici in functie én in ruste sinds een jaar of tien steeds vaker het decriminaliseren van cannabis. Uruguay deed dat al in 2013. Het Hooggerechtshof van Brazilië debatteerde onlangs over het vraagstuk. Het conservatieve Chili kweekt de planten voor medisch gebruik.

Toch blijven Mexicanen overwegend tegen de legalisering van cannabis. Slechts 20 procent van hen is vóór, blijkt uit een landelijke peiling. Wel werden zelfs geharde tegenstanders in de voorbije maand geraakt door de emotionele zaak rond het achtjarige meisje Grace Elizalde, dat aan een hevige vorm van epilepsie leidt en meer dan 400 stuipen per dag moet doormaken. Na een publieksactie op Facebook kregen haar ouders onlangs van een rechter toestemming haar te behandelen met cannabidiol, een van de werkzame stoffen in marihuana.