Column

De stresskip versus de kip zonder kop

Vraag van een lezer: is er een verband tussen de stresskip en de kip zonder kop? Om te beginnen: leuke vraag! Zo op het eerste gezicht zou je denken: ja dat verband moet er zijn. Iemand met veel stress kan als een kip zonder kop rondrennen, je ziet het zo voor je.

Zelf heb ik geen verstand van kippen, maar ik heb de kwestie voorgelegd aan een deskundige. Die onderschreef dat kippen inderdaad buitengewoon stressvolle dieren zijn. Zodra er iets gebeurt dat afwijkt van het gangbare, steken ze hun kop omhoog, beginnen ze te kakelen en kijken ze paniekerig om zich heen. Stelt dit ze niet gerust dan beginnen ze te lopen of te rennen, wat al snel het hele kippenhok op stelten zet.

Wij associëren dat nerveuze gedrag van kippen met flinke stress, vandaar het fraaie woord stresskip.

Vanzelfsprekend kun je van een gestrest persoon zeggen dat hij of zij rondrent als een kip zonder kop, maar anders dan bij mensen is het bij de kip niet alleen een kwestie van beeldspraak. Zoals bekend kan een onthoofde kip nog een tijdje blijven rondlopen. Met de kop zijn de hersens verwijderd, maar de spieren en zenuwen werken nog even door, waardoor een kip soms nog minutenlang kan blijven lopen of rennen: zie de filmpjes op internet.

De beroemdste onthoofde kip is ‘Miracle Mike’. Deze kip, een Wyandotte, werd op 10 september 1945 met een bijl onthoofd door Lloyd Olsen, een boer in Fruita in Colorado. Olsen leverde slordig werk: een halsader en een deel van Mike’s hersenstam bleven intact en daardoor leefde deze kip nog 18 maanden.

Olsen voedde het dier met een pipet: melk, water en fijngemalen koren en mais. Foto’s van Miracle Mike verschenen in Time en Life en de kip werd een bezienswaardigheid op kermissen. Wie deze koploze kip wilde zien moest 25 dollarcent betalen. Op een gegeven moment leverde dat Olsen ruim 4.500 dollar per maand op. Sinds 1999 wordt in Fruita de ‘Mike the Headless Chicken Day’ gehouden.

Taalkundig gezien is de kip zonder kop een stuk ouder dan de stresskip. Het woord stresskip is voor het eerst aangetroffen in 1981, de kip zonder kop waart al sinds het midden van de 19de eeuw in het Nederlands rond. Aanvankelijk niet als nerveus type, maar als hersenloze denker. Zo schreef de Arnhemsche Courant in 1846: „Het Handelsblad leutert weer als een kip zonder kop.”

Ik heb overigens een wedervraag. Het is geen taalvraag, maar toch. Ik ben bezig met een onderzoek naar de schrijfster Ida Keller. Tussen 1897 en 1934 schreef zij tientallen protestantse bekeringsboeken voor uitgeverij Callenbach in Nijkerk. Zij komt voor op een groepsfoto uit 1931, maar verder heb ik geen biografische gegevens over haar kunnen vinden.

Er hebben verschillende Ida Kellers bestaan (eentje was een tijdlang directrice van een Duits meisjespensionaat), maar hoewel de Callenbach-schrijfster in haar tijd zeer bekend was, heb ik geen zekerheid over o.a. haar geboortejaar, sterfjaar, woonplaats, achtergrond, enzovoorts. Wellicht was Ida Keller slechts haar schrijversnaam. Wie weet er meer!? (post@ewoudsanders.nl). Op het rijke taalgebruik van Ida Keller kom ik later terug.