PvdA-top versterkt grip door banencarrousel

Wisseltruc: Martijn van Dam vertrekt naar het kabinet en Samsom schuift protegé Attje Kuiken naar voren.

Vertrekkend staatssecretaris Dijksma en haar net beëdigde opvolger Martijn van Dam op het ministerie van Economische Zaken. Foto ANP

Twee nieuwe PvdA-bewindslieden stappen vandaag voor het eerst hun ministerie binnen. Sharon Dijksma als staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, Martijn van Dam als haar opvolger op Economische Zaken. Hun benoemingen zijn het gevolg van het opstappen van PvdA’er Wilma Mansveld naar aanleiding van het debacle met hogesnelheidstrein Fyra.

De aanstelling van Dijksma (44), al meer dan twee decennia actief in de Haagse politiek, lag voor de hand. Ze gold de afgelopen drie jaar als een behendig en solide staatssecretaris van Landbouw. Zo doorbrak ze de polarisatie tussen boeren en natuurbeschermers die was ontstaan door het onbesuisde optreden van haar voorganger Henk Bleker (CDA). Ook op andere terreinen wist ze de dialoog tussen tegenstanders gaande te houden: de plezierjacht, de voedselveiligheid, de megastallen in Brabant.   

De overstap van Van Dam (37) naar het kabinet is evenmin een grote verrassing. Als het aan hemzelf lag, had hij al meteen na de verkiezingen een kabinetspost gekregen, maar hij werd gepasseerd. In plaats daarvan mocht Van Dam de afgelopen drie jaar als vicefractievoorzitter PvdA-Kamerleden in het gareel houden en impopulaire compromissen uitleggen aan het partijkader. Een rotbaan waarmee je weinig vrienden maakt – ook in het geval van Van Dam niet. Dus was een beloning op z’n plaats. 

Wél opmerkelijk is de naam van Van Dams waarschijnlijke opvolger als chief whip. Volgens bronnen in en om de fractie is Kamerlid Attje Kuiken kandidaat om de nieuwe vicefractievoorzitter te worden. Kuiken is een vertrouweling van fractieleider Diederik Samsom, die gisteren tijdens het wekelijkse fractieberaad ook onomwonden zijn steun voor haar uitsprak.

Nu geen tegenkandidaten

Kuiken, thans woordvoerder asielzaken, geldt niet als een sterk Kamerlid. Eerder mislukte een poging van Samsom om haar benoemd te krijgen op de sleutelpositie van fractiesecretaris: de PvdA-Kamerleden verkozen in een geheime stemming oudgediende Khadija Arib boven haar.

Toch is de verwachting dat zich deze keer geen tegenkandidaten melden. En dus heeft de kleine banencarrousel die volgde op het vertrek van Mansveld een paradoxaal resultaat: hoewel de PvdA er onveranderd slecht voorstaat in de peilingen en drie zware verkiezingsnederlagen op rij leed, is de positie van Samsom en de rest van de partijtop sterker dan ooit. De onvrede in de fractie en bij het partijkader heeft geen personele consequenties – en dat is weleens anders geweest bij de PvdA. 

Hoe dat kan? Sommige Kamerleden zeggen dat de fractie bevangen is door apathie: een grote nederlaag valt toch niet meer af te wenden in de anderhalf jaar tot de volgende verkiezingen. Waarom nog volop meedoen aan interne politiek als de kans groot is dat je over anderhalf jaar van de lijst verdwijnt of op een onverkiesbare plaats staat? En wat is het alternatief voor de huidige koers?

Ook hebben Samsoms tegenstanders minder invloed dan ze suggereren met het lawaai dat ze maken. Dat bleek in ieder geval zo in de strijd, of liever gezegd het uitblijven daarvan, om de positie van Hans Spekman. De partijvoorzitter weet sinds maandag dat hij nog vier jaar op zijn post mag blijven. Intensieve pogingen van het Haagse partijlid Sander Terphuis om een tegenkandidaat te rekruteren liepen op niets uit: niemand durft het tegen Spekman op te nemen. En dus is de partijvoorzitter de enige kandidaat om zichzelf op te volgen. 

Vooraf voelde Spekman zich lang niet zeker van zijn zaak. Hij stelde al vroeg een campagneteam samen en schreef een zes pagina’s tellend manifest voor zijn tweede termijn, dat hij nu naar buiten brengt. 

Samen Vooruit

Opvallend aan Spekmans programma is dat hij zichzelf, anders dan vier jaar geleden, geen afrekenbare doelen meer stelt. De meeste van zijn ambities wist hij immers niet waar te maken: het aantal PvdA-leden nam niet toe maar af, een spoedige verhuizing van het partijbureau vanuit de Amsterdamse grachtengordel bleek onhaalbaar. Zijn verlangen naar open primaries – ook niet-PvdA’ers stemmen mee voor de lijsttrekker - liep vast op organisatorische obstakels.

De komende vier jaar wil Spekman van de PvdA een „links-progressieve doe-beweging” maken. Met een nieuwe PvdA-stichting (‘De Stroom’) wil hij activisme vanuit de samenleving op persoonlijk en financieel vlak gaan ondersteunen. Als voorbeeld noemt hij de FNV-beweging die strijdt voor een beter minimumjeugdloon en een club die kleine dorpsschooltjes probeert te redden.  

Onderstromen in de samenleving

Van zo’n verbinding met „onderstromen in de samenleving” moet de PvdA op termijn de politieke vruchten gaan plukken, gelooft Spekman. „Maar ook als het ons niets oplevert, vind ik het nog steeds belangrijk”.

Ook heeft Spekman grote verwachtingen van nieuwe technologie. Hij wil dat er een ‘digitale werkgroep’ komt bij alle grote PvdA-afdelingen. En: „Straks zijn we de eerste politieke partij waarvan de leden op afstand kunnen meekijken met een congres en op afstand kunnen stemmen”.