De magie van een Siberisch dorp

Beeld uit het fotoboek Tiksi, het Siberische dorp waar fotografe Evgenia Arbugaeva opgroeide.

Er was eens een meisje dat wakker werd in een warm bed in een klein dorpje aan de kust van de Noordelijke IJszee...

Met deze tekst begint het fotoboek van Evgenia Arbugaeva. De jonge Russische fotografe (1985), dit jaar winnaar van de ICP Infinity Award, maakte een sprookjesachtige fotoreportage over Tiksi, een klein dorp in oostelijk Siberië. Arbugaeva, zelf opgegroeid in Tiksi, vertrok al op jonge leeftijd naar de Verenigde Staten en volgde in New York een opleiding documentairefotografie. Negentien jaar later keerde ze met haar camera, inmiddels als freelance fotograaf, werkend voor bladen als National Geographic, Le Monde en The New Yorker, terug naar haar geboortedorp.

Gedreven door melancholie besloot ze niet de negatieve kanten van het Siberische dorp te fotograferen – Tiksi ligt in een onherbergzame regio waar vooral armoede heerst – maar juist de wonderlijke plek uit haar jeugd opnieuw tot leven te brengen. Als hoofdpersoon volgde ze Tanya, een meisje dat nu in Tiksi opgroeit onder vergelijkbare omstandigheden als Arbugaeva destijds.

Het resultaat is een fotoreportage over een verlaten plek waar mensen, afgezien van degenen die hun geld verdienen in de olie industrie, hun dagen slijten op het ijs en de winterse nachten worden versierd door flarden poollicht. In een online interview van het Louisiana Museum of Modern Art vertelt Arbugaeva, die het als kind vreselijk vond om weg te gaan van Tiksi, wat ze nog altijd terugvindt in haar geboorteplek. „Er is daar een energie die ik nodig heb. Als ik er een half jaar niet ben geweest, ga ik het missen. Mensen hebben er een ander gevoel van tijd.”

Sinds ze in New York woont, beschouwt ze het leven in Tiksi als ‘een blanco stuk papier’. „Door de leegte heb je de mogelijkheid om te denken, om in contact te komen met jezelf. In de grote stad zijn zoveel visuele zaken die ons telkens afleiden: reclameborden, beeldschermen. Daar is helemaal niets.”

Juist die leegheid prikkelde haar verbeelding om op een andere manier te gaan werken. Dus koos ze ervoor om het Siberische dorp vanuit de belevingswereld van Tanya te fotograferen. Vooral de invloed van het noorderlicht is groot. „Mensen vertellen elkaar dat het licht er is voor de jagers om ’s nachts hun weg te vinden.” Die oude verhalen en de sfeer van Tiksi draagt Arbugaeva nog steeds met zich mee en vertaalt ze in haar beelden. „Het is fascinerend om in die twee werelden te leven.”

Ze realiseert zich dat ze een wereld weergeeft die ‘te lieflijk en naïef’ is. „Tiksi staat symbool voor al die andere dorpjes in Siberië. Tijdens de Koude Oorlog romantiseerden de Russen de regio, maar het leven is er uitzichtloos. Voorheen woonde er in Tiksi 12.000 mensen. Nu zijn er nog maar zo’n 5.000 over.”