Armpje drukken met de oligarchen

President Porosjenko heeft de aanval geopend op de clan van oligarch Kolomojski. Show of begin van een nieuwe tijd?

Foto Sergei Supinsky / AFP

In de eerste ronde van de lokale verkiezingen in Oekraïne anderhalve week geleden ging de strijd nog om burgemeestersposten en raadszetels. Binnen een week is deze stembusgang uitgedraaid op een harde machtsstrijd tussen een van de machtigste oligarchen van het land en het staatshoofd zelf.

Aan de orde is de vraag of Oekraïne een land blijft waar oligarchen, al dan niet verkleed als ambtsdragers, de dienst uitmaken. Kan president Petro Porosjenko de oligarchenclan rond bankier Igor Kolomojski de pas afsnijden? En: is hij bereid om daarna niet zelf de buit voor zich op te eisen?

De arena van dit gevecht bevindt zich in Dnepropetrovsk. Deze zware-industriestad is al decennia de spil in de clanstrijd om politieke macht, die weer leidt tot economische macht. Dit weekeinde werd daar de rijke zakenman-politicus Gennadi Korban gearresteerd door agenten van staatsveiligheidsdienst SBOe. Korban is leider van de rechts-nationalistische Oekraïense Vereniging Patriotten (Oekrop, Russisch voor ‘dille’ en een scheldwoord voor ‘Oekraïners’) en deed tien dagen geleden een vergeefse gooi naar het burgemeesterschap in Kiev.

De aanklacht: georganiseerde misdaad en verduistering van gelden uit steunfondsen voor soldaten in de oorlog tegen pro-Russische rebellen in de Donbas. De context is politiek: Korban is medestander van Kolomojski, die dit jaar als gouverneur aan de Dnjepr door Porosjenko werd ontslagen en nu zijn zakenbelangen via andere kanalen wil veiligstellen. Dat kan als zijn rechterhand Boris Filatov bij de tweede ronde volgende week burgemeester van Dnepropetrovsk wordt.

De andere clans doen niet anders. De uitdager van Filatov, die in de eerste ronde 40 procent van de stemmen haalde, is Oleksandr Vilkoel, een oud-vicepremier uit de nadagen van de verdreven president Janoekovitsj. Ook Vilkoel is een vooruitgeschoven post: van de staal- en energiemagnaat Rinat Achmetov. De rijkste man van Oekraïne heeft door de oorlog in de Donbas aan macht ingeboet maar tracht nu terrein terug te winnen via het Oppositieblok, dat het in het oosten beter heeft gedaan dan bij de parlementsverkiezingen van een jaar geleden.

Non-existent anticorruptiebeleid

De arrestatie van Korban is onderdeel van deze verkiezingsstrijd. De vraag is waarom het justitiële apparaat juist nu tot actie overgaat. Misschien wil procureur-generaal Viktor Sjokin laten zien dat hij wel degelijk bereid is tot echte stappen. Maandag werd Sjokin persoonlijk bekritiseerd door de lokale afdeling van Transparency International om zijn non-existente anticorruptiebeleid. Diezelfde avond werd zijn kantoor beschoten, waarbij overigens geen slachtoffers vielen. Ook SBOe-directeur Vasili Gritsak zegt dat hij fysiek wordt bedreigd door groepen uit Dnepropetrovsk. Show om druk van de ketel te halen? Mogelijk. De roep om het ontslag van Sjokin klinkt elke dag luider.

Maar volgens oud-parlementariër Taras Tsjornovil kan de aanhouding van Korban een „kardinale tactische verandering” worden. Kolomojski profiteerde afgelopen anderhalf jaar van zijn status als ‘redder van Dnepr’. Zonder zijn vrijwilligersbataljons zou de stad vermoedelijk in handen zijn gevallen van pro-Russische activisten. Dat wegkijken was ook elders een patroon. Zo zijn leiders van de clownesk-populistische Radicale Partij en van de ultrarechtse nationalistische partij Vrijheid, die dit najaar aanstichters waren van dodelijke rellen voor het parlement, niet gepakt. Dat kan nu gaan veranderen, zei Tsjornovil tegenover nieuwsmedium Gordon. Korban „is de eerste zwaluw”, zegt hij, er zullen meer aanhoudingen volgen.

Die prognose zegt nog weinig over de doelstellingen van de president. Wil Porosjenko, zelf ook een kleine oligarch, stappen zetten of opereert hij uit eigenbelang? Dat justitie het aandurft diep in de clan van Kolomojski in te grijpen, illustreert volgens de filosoof Oleksi Panitsj, die bijna twee jaar geleden uit Donetsk uitweek naar Kiev, hoe dan ook dat Porosjenko kennelijk veel heeft te duchten van Kolomojski. „Als Kolomojski het al aandurfde om zijn ‘stromen’ tegenover Poetin te beschermen, denkt toch niemand dat hij wél bang zou zijn om die ‘stromen’ net zo razend tegen Porosjenko te verdedigen?”, analyseert de 55-jarige filosoof.

Volgens hem zet het spektakel druk op het parlement om de rechterlijke macht te hervormen en andere rechtstatelijke wetten aan te nemen. De volksvertegenwoordiging talmt daarmee, mede omdat de oligarchenclans nog altijd hun eigen ‘mannetjes’ in de parlementaire bankjes hebben zitten die de hervormingen afremmen.

Lees verder: Als de oorlog in het oosten luwt, laait hij op in Kiev