Waarom de Turken voor Erdogan kiezen

De wereld staat niet te juichen bij de winst van de AK-partij. Voor veel Turken is de keuze logisch

De Turkse president Erdogan, net nadat hij zondag zijn stem had uitgebracht in Istanbul. Zijn partij herwon de absolute meerderheid die ze in juni verloor.

De Turkse president Erdogan toonde zich maandag verontwaardigd over de negatieve internationale reacties op de onverwachte zege van zijn partij bij de parlementsverkiezingen. Zijn AK- partij kreeg 49,4 procent van de stemmen. „De hele wereld zou respect moeten tonen”, zei hij. „Maar die volwassenheid heb ik tot nog toe niet gezien.”

‘De wereld’ ziet de AKP blijkbaar anders dan veel Turken. Het Witte Huis feliciteerde de Turken met hun verkiezing. En sprak meteen zijn ‘diepe zorgen’ uit over de zware druk op de media tijdens de campagne. Vrijwel tegelijkertijd viel de Turkse politie de redactie binnen van het weekblad Nokta, vanwege een voorpagina over de verkiezingsuitslag met de woorden ‘het begin van de burgeroorlog’. Nokta bracht onlangs de top van de AKP in verlegenheid doordat het notulen publiceerde van beraad van de partijtop na de vorige verkiezingen. Ondanks zorgen over Erdogans autoritaire trekken zijn de Turken de AKP toch blijven steunen. Vier redenen.

1 Erdogan op de achtergrond

Hoewel president Erdogan ieder politiek gesprek in Turkije domineert, stond hij tijdens de laatste verkiezingscampagne minder op de voorgrond dan voorheen. Dat heeft de AKP geholpen, want over niemand zijn de meningen zo verdeeld als over Erdogan. Dit keer prijkte Ahmet Davutoglu, die hem opgevolgd is als premier, op iedere verkiezingsposter. Davutoglu werd tot nu toe door veel Turken gezien als marionet van Erdogan. Dat beeld is de afgelopen maanden iets gecorrigeerd. Het is bij kiezers goed gevallen dat Erdogan zich verhoudingsgewijs buiten het debat over invoering van een presidentieel systeem heeft gehouden.

2 Problemen bij de oppositie

De stemmen waren na de vorige verkiezingen amper geteld of de leider van de ultranationalistische partij MHP Devlet Bahçeli zei botweg dat hij nooit een coalitie zou vormen met de AKP. Daarmee verkleinde hij de kans dat er een regering kwam aanzienlijk. Als rechtse partij was de MHP de meest natuurlijke coalitiepartner voor de AKP geweest. Die opstelling van Bahçeli viel slecht bij zijn achterban, die behalve rechts ook gezagsgetrouw is en het belangrijk vindt dat er stabiel bestuur is in het land is. De MHP verloor 4 procentpunten aan de AKP. Die liet zich de afgelopen maanden juist van haar nationalistische kant zien. Bovendien stapte de zoon van de oprichter van de MHP over naar de AKP. Zo haalde de AKP veel MHP-kiezers binnen.

3 HDP verliest sympathie

In juni deed de linkse HDP, voortgekomen uit de Koerdische beweging, voor het eerst als partij mee aan de verkiezingen. Veel Koerden besloten de partij over de hoge kiesdrempel te helpen. Dat lukte. Maar lang niet alle Koerden voelen zich bij de HDP thuis, onder meer omdat het een linkse partij is, die de islam niet bij de politiek betrekt en die van oorsprong dichtbij guerrillabeweging PKK staat. Een deel van de Koerden vindt dat de HDP het geweld door de PKK na de verkiezingen onvoldoende scherp heeft veroordeeld. Vooral Koerden hebben last van de opgelaaide strijd, die door de PKK naar de binnensteden is verplaatst en daar het dagelijks leven ontregeld. Ze stemden toch weer op de AKP.

4 Zomer vol geweld

Turkije beleefde een zomer vol geweld en daarmee ook een slecht toerismeseizoen. Hotels gingen dit najaar eerder dicht omdat het geen zin had open te blijven. De interim- regering verlengde op de valreep de schoolvakanties met twee weken om de sector een beetje te helpen door Turken aan te moedigen nog even weg te gaan. Maar het mocht niet baten. De zwakke lira, die dit jaar 20 procent waarde verloor ten opzichte van de dollar, ten spijt. De zwakke lira maakt Turkije goedkoper voor buitenlanders, maar duurder voor Turken. De AKP heeft economisch een goede staat van dienst. Door weer AKP te stemmen hopen kiezers het economisch optimisme terug te winnen. Op de beurzen was de stemming maandag goed. De lira steeg 5 procent in waarde.