Slakje, zo klein als het puntje op de i

Nederlandse en Maleisische biologen ontdekten op Borneo de kleinste slak: Acmella nana, oftewel dwergpuntje.

0,7 millimeter: Dit is Acmella nana.

Het kleinste slakje ter wereld leeft op Borneo. Zijn doorzichtige slakkenhuisje is tussen de 0,60 en 0,79 millimeter klein, ongeveer zo klein als het puntje op deze i. Twee Nederlandse biologen en een Maleisische collega publiceerden de beschrijving van de recordhouder gisteravond in Zookeys, samen met nog 47 beschrijvingen van kleine en grotere slakken.

Het record ‘kleinste slak’ is daarmee in korte tijd twee keer gebroken: een maand geleden wees een ander team nog een slakje uit China als de allerkleinste met een huis van 0,86 millimeter.

De nieuwe minikampioen van Borneo heet Acmella nana. Acmella betekent ‘puntje’, nana staat voor ‘dwerg’. Het slakje leeft in spleten van kalksteengrotten, waar hij micro-organismen van de wand afslobbert.

Menno Schilthuizen is een van de ontdekkers van de slak en bioloog bij Naturalis in Leiden. Hij relativeert de zoektocht naar het kleinste slakje: „Over wat nu echt de kleinste is kun je eindeloos bakkeleien. Meet je de lengte het huisje of het volume ervan? Bovendien zijn de grootste exemplaren van deze soort weer groter dan de kleinste exemplaren van de Chinese soort.”

Schilthuizen en zijn collega’s Jaap Vermeulen en Thor-Seng Liew inventariseren al jaren slakken op Borneo. Ze ontdekken nieuwe soorten door zand en bladafval te verzamelen en te zeven. „In een emmer water zinkt het zand en komen de lege slakkenhuisjes uiteindelijk bovendrijven”, zegt Schilthuizen. Het trio heeft de soorten die ze nu beschrijven in de afgelopen 30 jaar  verzameld.

Het leefgebied van microslakken is klein. De drie biologen ontdekten bij hetzelfde kilometerpaaltje vier nieuwe slakken. „Dat is het fijne van slakken: elke honderd meter kom je weer een nieuwe soort tegen”, zegt Schilthuizen. Je kunt als het ware langs de evolutie wandelen. Als je hetzelfde met vogels zou willen doen, zou je een heel continent moeten doorkruisen.”

Het leukste nieuwe slakje vindt Schilthuizen niet de piepkleine Acmella, maar Ditropopsis (1,5 millimeter klein). De onderste winding schiet weg van de rest van het huisje, waardoor het huisje de vorm heeft van een olifantenslagtand. Schilthuizen: „Met dit soort fratsen kom je alleen weg als je zo’n klein slakje bent.”