Kan een politicus zoveel bijbanen aan?

Het opstappen van senaatsfractievoorzitter Loek Hermans is een gevoelige tik voor de VVD.

VVD'er Loek Hermans legt in 2011 de eed af tijdens zijn installatie in de Eerste Kamer. Foto ANP / Robin Utrecht

„Je kunt in Den Haag zomaar omvallen, zonder dat je het ziet aankomen”, zei Loek Hermans twee jaar geleden in NRC. Het ging over iemand anders – premier Rutte, destijds stevig onder vuur – maar zijn woorden blijken nu van voorspellende waarde voor hemzelf. 

Gisteren trad Hermans af als VVD-fractievoorzitter in de Eerste Kamer vanwege de uitspraak in de Meavita-zaak. Hij geeft ook per direct zijn senaatszetel op. „Ik voel mij verantwoordelijk voor de situatie waarin Meavita terecht is gekomen”, schrijft hij in een verklaring. Hij acht het „niet langer mogelijk [...] om mijn taken als senator uit te oefenen”.   

Een half jaar geleden had Hermans de rest van de partijtop al laten weten dat hij zou opstappen indien de uitspraak slecht voor hem zou uitpakken, aldus VVD-bronnen. Alleen: tot gistermiddag had hij er alle vertrouwen in dat het wel mee zou vallen.

Het vertrek van Hermans is een gevoelige tik voor de VVD. Hij heeft een lange staat van dienst in de partij, als Kamerlid, minister, burgemeester en commissaris van de koningin. Als fractievoorzitter in de senaat was hij de afgelopen jaren een belangrijke steunpilaar van premier Rutte: hij zat aan tafel bij alle belangrijke besluiten in de VVD. Typerend: het was in het Haagse appartement van Hermans dat Rutte en PvdA-leider Samsom de dag na de verkiezingen van 2012 besloten samen een kabinet te vormen.

Opnieuw integriteitskwestie bij VVD
Ook pijnlijk voor de VVD is dat opnieuw een prominent vertrekt om een integriteitskwestie. Toegegeven, het gaat bij Meavita om een civielrechtelijke uitspraak, niet eentje bij de strafrechter. En Hermans pleegde het wanbestuur niet in een VVD-functie, maar als onafhankelijk toezichthouder. Toch zal het harde oordeel over zijn functioneren bij Meavita afstralen op zijn partij, die afgelopen tijd een lange rij bestuurders en volksvertegenwoordigers in opspraak zag komen. Een kleine greep: oud-Kamerlid Mark Verheijen, oud-gedeputeerde Ton Hooijmaijers, ex-senator Jos van Rey. Hermans was nota bene zelf betrokken bij het opstellen van de nieuwe, strengere integriteitsregels van de VVD. 

Zijn vertrek roept ook een vraag op: hoeveel bijbanen kan een politicus aan? Eerste Kamerlid is een parttime betrekking – senatoren grossieren doorgaans in bestuursfuncties. Maar onder die functie stapelende senatoren geldt Hermans dan weer als de kampioen: hij had er afgelopen decennia gemiddeld tien, soms twintig. 

Met zoveel verplichtingen kan de aandacht wel eens verslappen. De zaak-Meavita is dan ook niet de eerste waarbij Hermans op de vingers getikt wordt voor zijn bestuurswerk. In 2011 was een onafhankelijke commissie kritisch over zijn rol als toezichthouder bij het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Hij zou niet alert genoeg zijn geweest toen voorzitter (en partijgenoot) Nurten Albayrak de organisatie in een crisis stortte. Minder bekend is dat Hermans ook kortstondig toezichthouder was bij het WSW, waakhond van de woningbouwsector – juist in de tijd dat het miljarden kostende derivatendebacle bij corporatie Vestia naar buiten kwam.

Politieke antenne Hermans geroemd
De joyeuze Limburger Hermans (64) was dit voorjaar voor de tweede keer VVD-lijsttrekker voor de senaat. Zijn politieke antenne wordt door iedereen geroemd. Toch waren er de afgelopen tijd signalen dat Hermans aan scherpte begon te verliezen. In de coalitie vroegen ze zich af of hij wel voldoende had opgelet in de aanloop naar de crisis over de ‘vrije artsenkeuze’, bijna een jaar geleden in de Eerste Kamer. En het lukte hem maar niet om genoeg steun te krijgen voor een staatscommissie die het parlementair stelsel gaat onderzoeken.

Vandaag legt Hermans officieel zijn functie neer. Ironisch genoeg precies op de dag dat de senaat eindelijk zal vergaderen over zijn commissie.