Opnieuw discussie over de rituele slacht

De voedselautoriteit rakelt de discussie over het onverdoofd slachten op. Hoe erg lijdt het dier, hoe zwaar telt religieuze vrijheid?

Rituele slachterij in Oudeschoot. Foto Robert Vos /ANP

Zaterdagmiddag, de Afrikaandermarkt in Rotterdam-Zuid. De bezoekers, overwegend Turkse en Marokkaanse Nederlanders, verdringen elkaar bij de groenten en staan in rijen voor de notenkraam. Alleen bij Deelen’s Vleeswaren staan vrijwel geen klanten: „Ik verkoop niet zo veel”, zegt de Hollandse slager. „Mijn vlees is niet halal.”

Veel moslims in Rotterdam-Zuid wensen vlees te eten van een dier dat volgens islamitische voorschriften is geslacht. Dat betekent dat het nog moet leven wanneer het de keel wordt afgesneden. Ook joden vinden vlees pas koosjer als er op deze manier is geslacht. Maar de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) wil een verbod op het slachten zonder verdoving, schrijft de toezichthouder in een vrijdag verschenen rapport. Het zou dieren veel pijn en stress bezorgen, schrijft de NVWA.

Kamervragen

Het kabinet moet nog reageren op het advies, maar Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren gaat het kabinet dinsdag meteen vragen rituele slacht te verbieden. Daarmee is een vier jaar oude discussie nieuw leven ingeblazen. Destijds stemde de Tweede Kamer, inclusief de huidige regeringspartijen PvdA en VVD, in met een wetsvoorstel om ritueel slachten te verbieden. De wet werd geblokkeerd door de Eerste Kamer, die vond dat een verbod in strijd is met de vrijheid van godsdienst.

Terug naar de Afrikaandermarkt. Een slagerij die wél veel klanten heeft, heet Andalucia. Achter de balie staat Mohammed Atia die een rood schort boven zijn witte slagersjas draagt. Of zijn vlees halal is? „Kom maar kijken”, zegt Atia. Hij zwaait de deur van zijn koelcel open, waar hompen vlees op hoge planken liggen opgestapeld. Atia pakt een sukadelap. „Halal”. Atia zou niets anders wíllen verkopen, zegt hij. „Het dier moet levend worden geslacht, zodat het bloed eruit loopt. Dat staat duidelijk in de Koran.” De bedoeling van deze methode, legt Atia uit, is dat het dier zo min mogelijk pijn lijdt. „Het mes moet scherp zijn. De hals moet in één beweging worden doorgesneden.”

Het verdoven van een dier zou in strijd zijn met deze methode. Want het komt voor dat een dier als gevolg van zo’n verdoving overlijdt. Over deze normen wordt gediscussieerd binnen de moslimgemeenschap. De één vindt dat het dier wel een beetje bedwelmd mag worden, de ander is per definitie tegen. Drie jaar geleden is een convenant opgesteld tussen slachterijen en religieuze organisaties. Als het dier veertig seconden na de halssnede nog bij bewustzijn is, zou het alsnog worden verdoofd. Onduidelijk is wat daarvan terecht is gekomen. Het kabinet moet nog een evaluatie maken.

Godsdienstvrijheid

Volgens islamitische en joodse belangengroepen is niet onomstotelijk aangetoond dat onverdoofd slachten dierenleed veroorzaakt. Aissa Zanzen van de Raad van Marokkaanse Moskeeën Nederland wijst op studies waaruit zou blijken dat ritueel slachten geen kwaad kan. „Zo’n verdoving is niet zonder pijn. In sommige gevallen wordt een pen in de kop van het dier geschoten. Dat veroorzaakt ook stress.”

De joodse advocaat Herman Loonstein noemt het rapport dat de NVWA vrijdag uitbracht „hypocriet” en „erg kort door de bocht”. Hij wijst erop dat het bedwelmd slachten van dieren in 10 procent van de gevallen misgaat. Dit zou veel meer leed veroorzaken dan het geringe aantal dieren dat religieus wordt geslacht. Daarnaast weegt het recht op godsdienstvrijheid volgens Loonstein zwaar en moet ook gedacht worden aan de gezondheid van joodse kinderen, die geen vlees meer kunnen eten wanneer religieus slachten wordt verboden. Hetzelfde geldt voor Nederlandse moslims, zegt Aissa Zanzen: „Mensen zullen echt geen vlees kopen dat niet ritueel geslacht is”.

Wat moeten ze dan, als het verbod er komt? Slager Mohammed Atia denkt dat hij halalvlees uit het buitenland gaat importeren. „Want de klant wil niets anders.” Hetzelfde geldt voor de islamitische slagerij Yigit, de concurrent aan de overkant. „Ik haal al mijn vlees al uit België, behalve de kip”, zegt eigenaar Ibrahim Yigit. Een verbod zou daar dus niets aan veranderen, zegt hij, behalve dat de kip ook uit België gehaald moet worden. „Dus misschien wordt de kip wat duurder. Benzinekosten, weet je wel.”