Oplaaiend geweld zet wankele Turkse democratie onder druk

De Koerdische kwestie, Syrische vluchtelingen, persvrijheid: Turkije glijdt af.

De onverwachte verkiezingszege van regeringspartij AKP lijkt een recept voor verdere polarisatie in Turkije. Hoewel president Erdogan zelf niet deelnam aan de parlementsverkiezingen, draaiden die toch grotendeels om hem. Zijn partij wil de grondwet wijzigen en de president meer macht geven. Andere partijen zijn daar mordicus tegen. Nu de AKP weer de absolute meerderheid (317 van 550 zetels) heeft behaald, zal de discussie over een presidentieel systeem oplaaien.

In het buitenland zal intussen met spanning worden gevolgd welke weg Turkije nu inslaat. Want het land speelt een hoofdrol bij een aantal grote internationale vraagstukken: de burgeroorlog in Syrië, de vluchtelingencrisis in Europa, en het Koerdische vraagstuk. Daarbij staat het land zelf ook op een kruispunt. Zet de tendens naar een meer autoritair bewind door? Zal Erdogan zijn greep op de rechtelijke macht verstevigen en doorgaan met het muilkorven van kritische media?

In ban van geweld

Turkije is sinds het begin van de zomer in de ban van geweld. Na jaren van fragiele vredesbesprekingen is de strijd tussen Turkije en de Koerdische guerrillabeweging PKK weer opgelaaid. Bij aanslagen door de PKK kwamen meer dan honderd militairen en politiemensen om. Bij de gevechten tussen PKK en de Turkse strijdkrachten zijn aan beide kanten slachtoffers gevallen en burgers omgekomen. En zelfmoordaanslagen door Islamitische Staat in de grensstad Suruç en de hoofdstad Ankara kostten ten minste 135 mensen het leven.

Justitie onder druk

Aanklagers zijn in Turkije niet onafhankelijk. Ze buigen als knipmessen voor de machthebbers en zijn een belangrijk obstakel in de vrijheid van meningsuiting. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de zaken tegen mensen die Erdogan zouden hebben beledigd. Er zijn tientallen aanklachten. Daarbij gaat het vaak om kritische journalisten of tieners die soms niet meer op hun geweten hebben dan een kritische tweet of het van de muur rukken van een poster met een afbeelding van de president.

Gepolitiseerde media

Er zijn in Turkije kranten en tv-zenders die voor de AKP-regering zijn, en media die alles wat die regering doet een ramp vinden. Daar zit weinig tussenin. Welk kamp ze kiezen, wordt meestal bepaald door de eigenaar. Dat zijn vaak ondernemers die zakendoen met de regering of hun concurrenten.

De afgelopen maanden staan media die kritisch zijn op de AKP zwaar onder druk. Meerdere tv-kanalen zijn van de kabel gehaald. Op 28 oktober is de grote Koza Ipek Holding, een mijnbouw- en mediabedrijf, binnengevallen door de politie en onder toezicht gesteld. Op slag veranderde de toon van de tv-kanalen en kranten van het concern van kritisch op de regering in lovend.

De economie hapert

Het geweld in Turkije en de zorgen over het afglijden van de Turkse democratie hebben hun weerslag op de economie. Investeerders zijn aarzelend. De Turkse lira verloor dit jaar eenvijfde van zijn waarde. De toerismesector had een slechte zomer. De strijd in buurlanden Irak en Syrië bemoeilijkt de handel met het Midden-Oosten. De werkloosheid stijgt en Turkse werknemers klagen over de concurrentie door de enorme aantallen Syrische vluchtelingen die zwart en onder de prijs werken. Het vooruitzicht van een sterke eenpartijregering leidt na maanden van onzekerheid tot opluchting op de beurzen. De koers van de Turkse lira schoot vanochtend omhoog.