Lanoye’s terroristenmoeder verontschuldigt zich niet

Zij is de bron, uit haar is hij ontstaan: de massamoordenaar. Draagt zij schuld? Viviane De Muynck belichaamt in GAZ de moeder van een terrorist. Schrijver Tom Lanoye gaf haar een stem. De Muynck spreekt richting het publiek; de kille betonnen ruimte die haar gestalte omvat onderstreept haar eenzaamheid. Zij is verstoten omdat ze het kwaad heeft gebaard.

De sociaal-maatschappelijke portee is groot, maar Lanoye maakt van GAZ een poëtische, onthechte exercitie. Hoe hypnotiserend het spel van De Muynck ook is, op de rand van de diepste afgrond, deze vrouw bestaat enkel in taal.

Mooi zijn haar herinneringen aan zijn geboorte. Teder kijkt De Muynck terug in de tijd, naar haar onschuldige baby. Maar over de warme herinnering verschijnt een waas van afschuw. De volgende keer dat ze hem van dichtbij ziet, op zoek naar de trekken die ze zo goed kende, is in het mortuarium.

Die persoonlijke momenten zijn de kracht van GAZ. Wanneer Lanoye probeert het fenomeen jihadist te duiden, blijft hij steken in clichés – testosteron, de dader op zoek naar een ideaal. Ook de moeder-zoonrelatie is een sjabloon.

Lanoye weigert te psychologiseren. Dat is een gemis, al tilt De Muynck de tekst op. Schuldig voelt deze vrouw zich niet. Fel is ze, aanvallend; een trotse leeuwin. Haar ongenaakbaarheid en decorum houden ons op afstand, zoals – als wij wel mogen psychologiseren – ze haar zoon op afstand hield.