In Brussel is het makkelijk wapenshoppen

Bij Charlie Hebdo en Thalys werden wapens uit Brussel gebruikt. In België klinkt nu: war on weapons.

Politieagenten patrouilleren bij station Brussel-Zuid, op de route Amsterdam - Parijs. De beveiliging op het station werd in augustus aangescherpt nadat twee Amerikaanse soldaten in een Thalys-trein een man overmeesterde en zo mogelijk een bloedbad voorkwamen Foto Stephanie Lecocq / EPA

Eerst even shoppen in Brussel, en dan zwaar bewapend op het terroristische pad: het wordt een patroon. Bij Charlie Hebdo in Parijs gebruikten de gebroeders Kouachi oorlogswapens afkomstig uit de Belgische hoofdstad. Ook de schutter die in mei 2014 vier slachtoffers maakte in het Brusselse Joods Museum kocht er zijn kalasjnikov. En deze nazomer stapte de Thalysschutter op de trein naar Frankrijk met een machinegeweer, aangeschaft in het Brusselse criminele circuit.

„Bij steeds meer aanslagen in Europa blijkt er achteraf een link te zijn met Brussel”, zegt de Vlaamse politicus Hans Bonte. Hij roept op tot „een war on weapons” in zijn land.

„Er circuleren duizenden illegale wapens, onze veiligheidsdiensten en justitie hebben er geen enkel zicht op.”

Bonte is burgemeester van Vilvoorde, een gemeente aan de rand van Brussel, waar vandaan proportioneel veel jongeren vertrokken naar Syrië. „Mijn stad is hofleverancier van jihadisten’’, zegt Bonte die bekendheid kreeg door zijn inventieve aanpak van radicaliserende moslimjongeren. Hij was eregast van president Obama die hem als spreker uitnodigde op een veiligheidsconferentie in Washington. Bonte: „Wij weten intussen waar we moeten kijken, naar wie we moeten luisteren. In Vilvoorde is iedereen extra alert.”

Als een pudding

Hij had gehoopt op dezelfde alertheid in heel België, maar er wordt naar zijn zeggen „nauwelijks prioriteit” gegeven aan de problematiek. „Na grote incidenten zoals de verijdelde aanslag in januari in Verviers, waar twee zwaar bewapende Belgische terroristen werden uitgeschakeld, springt de politiek er heel even bovenop. Daarna zakt het weer snel als een pudding in elkaar.”

Bonte staat niet alleen in zijn kritiek. Er is „een gruwelijk gebrek aan capaciteit”, oordeelt de toezichthouder van de politie die het werk onderzocht van de antiterreureenheid die sinds de verhoogde waakzaamheid op internet moet zoeken naar potentieel gevaarlijke groeperingen. ‘Internet Intelligence Support Unit’ heet het team. Team? Er werkt één vrouw, op een deeltijdcontract, constateerde de toezichthouder.

Bij het opsporen van wapens geldt dezelfde ondercapaciteit, zegt Bonte. „Na het Thalysdrama beloofde de regering dat er een coördinatiecomité voor de strijd tegen wapenhandel zou komen. Wij wachten af.”

Hoeveel wapens er in België zijn? „Niemand heeft een idee”, zegt Nils Duquet van het Vlaams Vredesinstituut dat onafhankelijk onderzoek doet naar wapenhandel en radicalisering. „800.000 vuurwapens is een ruwe schatting. Het kunnen er ook twee miljoen zijn.”

Het aantal bekende gevallen van illegale wapenhandel in België:

Om de handel in illegale wapens in kaart te brengen zou het handig zijn snel informatie te vinden over eerdere veroordeelden, zegt Duquet. „Maar er bestaat geen cultuur van datamanagement. Proces-verbalen en vonnissen van rechtbanken worden niet gedigitaliseerd. Je moet zoeken naar vergeelde documenten in vochtige kartonnen dozen in de kelders van justitie. Onbegonnen werk.”

Negentiende-eeuwse toestand

Pas in 2006 werden vuurwapenhouders in België verplicht een vergunning aan te vragen. „Ondanks die strengere wetgeving staat België nog altijd bekend als een land waar je eenvoudig aan wapens komt”, zegt Duquet. Er komen veel wapens via smokkel vanuit de Balkan het land in. „Daarnaast zijn er via diefstal zeer veel wapens in omloop. Er zijn gevallen bekend van oud-werknemers van de Luikse wapenfabrikant FN Herstal die wapens en onderdelen stalen.”

„Hier is ’t makkelijk shoppen”, zegt veiligheidsexpert Brice De Ruyver, criminoloog aan de universiteit van Gent. „Maar met zo’n stoere war on weapons–verklaring bereik je niks. Je moet beginnen met hervormingen aan de basis.” Net als Duquet hekelt De Ruyver de situatie bij justitie. „Negentiende-eeuwse toestanden. De trein van de digitalisering is daar nooit aangekomen.” De Ruyver pleit vooral voor een radicaal andere opsporingsmethode. Alle aandacht gaat nu naar de daad en daarna de dader, zegt hij.

„Je moet ook snel kunnen traceren wat de logistiek is achter de misdaad: waar kopen ze hun materieel, hun wapens? Daar heeft men helaas nog amper oog voor.”

De „zware jongens” uit Vilvoorde wisten hoe ze zware wapens moesten hanteren „nog vóór ze als jihadist naar Syrië vetrokken”, weet burgemeester Bonte. Wapens, handel in drugs en radicalisme, het is allemaal met elkaar verbonden. Terwijl de internationale misdaad steeds internationaler opereert, zitten wij hier met een justitieel apparaat waarop al jaren wordt bezuinigd.”

Op straat vertelde een jongen hem laatst vol bravoure dat hij geen toekomst meer had in Vilvoorde. „Zegt die gast: ‘ik word in Vilvoorde te veel in de gaten gehouden, ik verhuis naar Brussel, want daar ben ik vogelvrij’.” Volgens Bonte is de verklaring even simpel als pijnlijk. “Brussel, hoofdstad van Europa, heeft 19 gemeenten en zes politiezones waartussen het niet botert. Dat is georganiseerde chaos: de ideale schuilplaats voor radicaliserende jongens.”