Boeken die het kind voor de poppenkast in je losmaken

Kijk achter je! En naast je! In de achtergrond! Sommige prentenboeken zijn zó veel meer dan een geïllustreerd verhaal dat van voren naar achteren te lezen is. Sommige boeken maken het kind voor de poppenkast in je los, dat ‘achter je, Jan Klaassen!’ roept.

Zo’n boek is Kom uit die kraan!, waarin Bart door de grote jongens wordt uitgedaagd om een bouwplaats op te gaan. ‘Goed’, zegt hij. ‘Maar dan moeten jullie de politie bellen.’ Tikkeltje vreemd – net als dat Bart een wals beklimt, een auto platwalst, een cementwagen leeggooit, enzovoort, allemaal willens en wetens.

Maar: in de achtergrond! Zonder dat we het doorhadden, dus met grote brille, had illustrator Alice Hoogstad in de marge van de stad een bankoverval laten plaatsvinden, die Bart met zijn bouwplaatschaos kon verhinderen. ‘Er zaten inderdaad twee bankrovers vast in het beton’, schrijft Tjibbe Veldkamp – en dan wil je dit uitstekende prentenboek meteen opnieuw lezen.

Dat er meer gebeurt dan de personages doorhebben is ook de grote geinkracht van het prentenboek Bas & Daan graven een gat, waarin twee jongens gaan graven naar ‘iets bijzonders’. De grond zit vol met kleine, grote en gigantische diamanten, die wij op de tekeningen van Jon Klassen kunnen zien. Bas en Daan graven er helaas nét omheen. En ja, dan denk je, lezend: kijk daar dan! Dáár, naast je!

Schrijver Mac Barnett gaf er nog een verrassend Alice in Wonderland-achtig einde aan, maar de ster van het boek is toch echt wel Klassen. Zijn geweldige Deze hoed is niet van mij communiceerde al met de (jonge) lezer alsof het een slimme poppenkast was, en ditmaal doet hij dat weer. Jan-Klaasseneffecten? Laten we ze naar de meester in het genre noemen: Jon-Klasseneffecten.