Column

Waarom een hek zo aanlokkelijk lijkt

Toen Viktor Orbán een muur neerzette om vluchtelingen te stoppen, veegde hij de problemen de buurlanden in. Hij verlegde de Balkanroute gewoonweg. Sindsdien gaan vluchtelingen niet meer via Hongarije, maar via Kroatië en Slovenië richting Oostenrijk en Duitsland. Het Hongaarse bureau Nezopont maakte woensdag bekend dat veel Hongaren Orbán dankbaar zijn: tussen april en oktober dit jaar steeg zijn populariteit van 28 naar 43 procent.

Zulke scores maken andere politici in Europa, die zelf ook van peiling naar peiling laveren, jaloers. Toen Orbán zijn muur bouwde, vielen ze collectief over hem heen: dit was een Europees probleem, daar moest een Europees antwoord op komen. Wat dacht die egotripper in Boedapest wel? Nu zijn ze bang dat ze de volgende verkiezingen gaan verliezen; Orbáns ‘oplossing’ lonkt: de problemen bij de buren leggen.

Ruim 10.000 mensen per dag willen vanuit Slovenië de grens over met Oostenrijk. Ze moeten geregistreerd en gevoed worden. Amper vijf procent vraagt in Oostenrijk asiel, de rest wil door naar Duitsland of Zweden. De trein is te omslachtig; de meesten worden daarom met bussen van de Sloveense grens richting Zuid-Duitsland vervoerd.

Slovenië kan het niet aan en heeft het leger ingezet. Aan Oostenrijkse kant is de boel beter georganiseerd. Vrijwilligers blijven ongelooflijk actief met thee, soep en dekens in de weer. Agenten hebben in geen weken een weekend vrij gehad. Maar iedereen moet improviseren. Behalve wat dranghekken zijn er nauwelijks voorzieningen. Deze grens is een ex-grens, tussen twee Schengenlanden, maar heeft toch meer betekenis dan we lang dachten.

Vóór Orbáns hek, stapten vluchtelingen in Wenen op de trein naar München. Aan de Duits-Oostenrijkse grens werden de treinen vertraagd doorgelaten: afgestemd op de capaciteit in München. Dat was makkelijk ‘centraal’ te regelen tussen beide landen. Nu vluchtelingen met bussen komen, gaat alles decentraal. Bussen worden mondjesmaat doorgelaten. Maar ook dit is een ex-grens.

Vluchtelingen slapen onder meer in parkeergarages waar het koud is. Er zijn meerdere grensovergangen. Er zijn dagen waarop honderden tegelijk zich, dichtbij het Beloofde Land, ineens in beweging zetten – te voet. De Oostenrijkers zetten soms extra bussen in, om ouderen of kinderen niet midden in de nacht op straat te laten lopen.

Het gaat om zoveel mensen op zoveel plekken, dat het moeilijk centraal is te coördineren. Politie en hulpverleners aan beide kanten van de grens, of ex-grens, overleggen constant. Soms gaat het mis. Dan staan er tot verrassing van de Beierse politie honderden vluchtelingen onaangekondigd in een Duits veld.

Dat leidde deze week tot fikse ruzie. Horst Seehofer, de conservatieve Beierse premier, die de crisis gebruikt in zijn machtsstrijd met Angela Merkel, beschuldigde de Oostenrijkers van oncoöperatief gedrag. Als Merkel niet ingrijpt wil Seehofer zondag de grens sluiten.

Merkel zegt dat de samenwerking met Wenen prima is. Maar in Oostenrijk, waar de extreemrechtse FPÖ stijgt in de peilingen, krijgt het vluchtelingendebat nu óók een binnenlandse dynamiek. Als Beieren door nationaal-politieke spelletjes de grens sluit, wordt Oostenrijk een bottleneck. Dus lanceerde de conservatieve regeringspartij, om de FPÖ vóór te zijn, deze week een plan voor een hek aan de grens met Slovenië. Kortom, Oostenrijk is klaar om het Europese probleem Slovenië in te vegen.

De Europeanisering van deze landen heeft decennia geduurd. De orbanisering kan zich in weken voltrekken.