De magie van het juiste nadenken

Wie ’s morgens op de fiets stapt, doet al een voorspelling. Die fiets blijft overeind en ik zal goed aankomen. We denken dat we een stabiel wereldbeeld hebben, maar in werkelijkheid is het slechts een web van goede en slechte voorspellingen. De kunst is te letten op kleine eigenaardigheden die deze voorspellingen teniet doen. Een vreemde rammel in de achteras, de evidente zachtheid van een band. Wie dan doorfietst, is een slecht voorspeller.

Als sinds de orakels en auguren uit de Oudheid gelden voorspellingen als geheimzinnige, halfgoddelijke kennis, maar kaal bekeken vormen ze de essentie van alle kennis, alledaags en verheven. Wetenschap werd pas volwassen toen ze controleerbare voorspellingen ging formuleren – en controleren. Cognitieve psychologen vertellen graag dat ons brein altijd voorspelt als we waarnemen. Door al die zenuwbanen en de noodzakelijke verwerkingstijd lopen we sowieso een paar 100 ms achter op de werkelijkheid.

Daarom heeft de Amerikaanse psycholoog Philip Tetlock ook zo ontzettend gelijk. Goed voorspellen is goed nadenken. En zoals Ellen de Bruin verder op in deze bijlage uitlegt, de kunst is vooral je te bevrijden van je vooroordelen, de makkelijke oplossingen, de oude ingesleten voorspellingen. Twijfel aan je intuïtie, knip problemen op in kleine stappen en onderdelen. Dat soort werk.

Wees meer Holmes dan Watson, noemt de journalist Maria Konnikova dat in haar fijne boek Mastermind. How to think like Sherlock Holmes (2013). We vertrouwen net als de brave Watson te gemakkelijk op de eerste en snelste reacties van ons brein. Maar dat zijn de ingesleten paden uit het verleden en die kunnen in het heden helemaal verkeerd zijn.

Onze geesten zijn gemaakt om rond te dwalen, schrijft Konnikova. We moeten ze disciplineren als Sherlock Holmes. Een van zijn adviezen: Never trust to general impressions, my boy, but concentrate yourself upon details. En zoals De Bruin schrijft: dat is moeilijk werk. Het fascinerende van Tetlocks werk is dat er mensen zijn die dat proces kennelijk van nature goed beheersen. Life is infinitely stranger than anything which the mind of man could invent.