Criminaliteit daalt èn de burgers zijn minder bang

Het is in tijden van vluchtelingenhysterie misschien een beetje mal thema, maar Nederland wordt niet alleen objectief steeds veiliger, we zijn ook bereid dat te geloven. Zelf twijfelde ik daar nogal eens aan, althans aan die perceptie. Ieder jaar publiceert de overheid het naslagwerk Criminaliteit en Rechtshandhaving – en daaruit blijkt sinds 2007 al dat de criminaliteit daalt. Dat wil dan niemand in mijn omgeving aannemen, want onlangs is er nog bij de buren ingebroken en heb je Opsporing verzocht nog gezien op tv? Zeker – en er is heus genoeg kwaad onder de mensen om bezorgd, bang, en, toegegeven, geamuseerd over te zijn.

Maar toch, ieder jaar, en in de hele Westerse wereld, rapporteren burgers consequent minder incidenten van geweld, vandalisme of diefstal die hen zijn overkomen. De politie wordt substantieel minder gebeld, het OM krijgt minder zaken en de strafrechter dus ook. De gevangenissen raken leeg – zo leeg, dat er nu vluchtelingen in kunnen worden gehuisvest. En buitenlandse gedetineerden. Dus schrijf ik daar ieder jaar een provocerend stukje over. Meestal met de strekking dat de samenleving angstig en onzeker is, de journalistiek dat aanwakkert met veel nadruk op spectaculaire incidenten en de centrum-rechtse kabinetten die indruk om electorale redenen bevestigen met een sterk repressief beleid. Het ‘slachtofferperspectief’ is immers al jaren politiek het meest populaire frame om de kiezer mee te lokken. Daarbij gaf ik mezelf dan graag de rol van de voice of reason in een zee van gekkigheid. Zoiets. Je moet dit podium toch ook een beetje rechtvaardigen, nietwaar.

Goed, ik had het dus mis. U weet precies hoe het zit. De Tilburgse econoom en universitair docent Ben Vollaard, tevens oud-journalist bij deze krant, zocht voor het Tijdschrift voor Criminologie uit dat er niet alleen sprake is van een crime drop maar ook van een fear drop. En niet alleen in Nederland, maar ook elders in Europa en de VS. Met Marnix Eysink Smeets onderzocht hij ‘veiligheidspercepties’ bij de burger. Die blijken dus allemaal sterk verbeterd vanaf midden jaren ’90 tot 2008. En: „Het percentage burgers dat criminaliteit als een van de twee belangrijkste problemen voor Nederland beschouwt, loopt gestaag terug van rond de 50 procent in 2003 tot rond de 10 procent in 2014”. Sinds de jaren ’90 zijn ook steeds minder mensen gaan denken dat de criminaliteit ‘de laatste tijd toeneemt’.

Het valt dus erg mee met het slachtofferschap als basishouding. En dat ondanks die mediasamenleving waar beeldvorming, emoties en retoriek over kopschoppers en testosteronbommen de publieke stemming bepalen. Ik kan dus ophouden met denken dat ik het beter weet.

De burger trekt uit eigen waarnemingen en ervaringen de juiste conclusies. Wat een opluchting. Wel jammer dat het lezen van deze stukjes daarvoor dus niet nodig blijkt, maar ik neem mijn verlies. Het enige dat ik hoef te doen, is op tijd wat feiten en enige duiding aanreiken. U kunt het verder zelf.

‘Criminaliteit en Rechtshandhaving’ vergelijkt de periode 2007-2014 en constateert dat het totaal aantal verdachten met een derde is gedaald, de geregistreerde criminaliteit met een kwart afnam en het slachtofferschap met een derde verminderde. De meest spectaculaire daling zit bij de minderjarige verdachten. Daarvan waren er in 2007 nog 53.000. In 2014 was dat afgenomen naar 23.000, een afname van 56 procent. Jonge verdachten worden ook substantieel minder vaak opgesloten. Het aantal celstraffen tegen deze groep nam met driekwart af. Minderjarigen krijgen vooral taakstraffen en boetes.

De strafrechter had het, over de hele linie, echt veel minder druk in 2014. Er werd een kwart minder misdrijfzaken afgehandeld dan zeven jaar geleden. Interessant is dat er veel meer vrijspraken vallen. Op 130.000 strafzaken in 2007 werden 8.400 verdachten vrijgesproken. Op de 98.000 van 2014 waren dat er 10.000. Hoe komt dat? Slechter politieonderzoek, betere advocaten, kritischer rechters, zwakkere zaken? Niemand weet het.