Brits wonderkind werd verliefd op de Gouden Eeuw

Het was geen toeval dat Lisa Jardine de dichter-diplomaat Constantijn Huygens bij het Britse publiek publiek bekend maakte. Ze las diens zeventiende-eeuwse Nederlands, een van de acht talen die ze beheerste, en ze was verliefd geraakt op de Gouden Eeuw aan deze kant van de Noordzee. Maar bovenal moet ze een zielsverwant hebben herkend. Want je hoort wel vaker dat iemand een multitalent is, maar zij was het echt.

Lisa Jardine, die zondag op 71-jarige leeftijd overleed, een historicus noemen is haar tekort doen. Ze was hoogleraar cultuurgeschiedenis, radiocolumnist, biograaf van dode en levende kunstenaars, voorzitter van de Britse raad voor medisch-ethische kwesties, maar ze had net zo goed een beroemd wiskundige kunnen zijn.

Dat talent had ze van haar vader, Jacob Bronowski, die in de jaren 20 uit Polen voor de pogroms uit naar Oxford emigreerde en beroemd werd met wetenschapsprogramma’s voor tv. Lisa won alle wiskundecompetities. „Ik was een wonderkind. En totaal onuitstaanbaar”, zei ze. Halverwege haar wiskundestudie in Cambridge kreeg ze te horen dat ze als vrouw op dat gebied nooit zo goed zou worden als een man, al hield die opmerking mogelijk ook verband met tegenvallende resultaten. Een schok, maar ook, zei ze, „een nuttige ervaring, die je leert om te gaan met mislukking”.

Ze stapte over op Engels. In Nederland, waar ze enkele jaren was verbonden aan de Universiteit Leiden en het NIAS in Wassenaar, werd ze bij een breed publiek bekend door haar boek Going Dutch, How England Plundered Holland’s Glory (2008). Daarin liet ze zien hoe de cultuur van de Lage Landen Engeland vormde – ingenieurs, kunstenaars en bestuurders zoals Willem III, die er koning werd – en de basis legde voor het latere Britse Rijk.

Engeland en Nederland „waren van elkaar doortrokken”, zei ze tegen deze krant in 2010 voor de Huizinga-lezing. Net als haar geestverwant Simon Schama zag ze zich als „verhalenverteller”. Tegen critici die vonden dat ze soms te grote lijnen trok zei ze dat historici „risico’s moeten nemen”.

De kanker waarvoor ze in 2004 was behandeld, bleek dit jaar terug. Maar wie een BBC-uitzending van juni terugluistert (het muzikale interviewprogramma Desert Island Discs; http://nrch.nl/4nqk) hoort allereerst de levenslustige, tikje ondeugende vrouw die een van de aanstekelijkste docenten van haar generatie was.