De man die Trump nerveus maakt

De Republikeinse kandidaat Ben Carson passeerde Donald Trump deze week in een belangrijke peiling en gaat in Iowa op kop. Hoe een gepensioneerd neurochirurg conservatief Amerika voor zich wint.

Ben Carson, ultraconservatief in een gematigde verpakking, eerder deze maand in Washington. Foto Jonathan Ernst/Reuters Foto Jonathan Ernst/Reuters

Als Ben Carson iets wil benadrukken, verheft hij nooit zijn stem. Integendeel, hij laat hem juist dalen en spreekt zachter. Als een vader die een spannend sprookje vertelt, zo fluistert hij bijna de woorden waar het om draait.

Met die zachte stem, zijn vaderlijke uitstraling en zijn vertrouwenwekkende houding, zegt de Republikeinse presidentskandidaat Carson de radicaalste dingen. Hij vergeleek vrouwen die abortus plegen met slavenhouders en Obamacare met slavernij. Hij vergeleek homoseksualiteit met pedofilie en bestialiteit. Toen hij dat had afgezwakt, zei hij dat mensen die als hetero de gevangenis ingaan, er vaak als homo uitkomen. Hij zei dat de holocaust onmogelijk zou zijn geweest als Joden genoeg vuurwapens zouden hebben gehad.

"Obamacare is ergste wat in dit land sinds de slavernij is gebeurd, want maakt ons ondergeschikt aan overheid"

Carson is lid van de Zevende Dag Adventisten, evangelisten die geduldig wachten op Jezus’ terugkeer op aarde. Hij is tegen abortus onder alle omstandigheden en tegen beperkingen op wapenbezit. En een moslim kan geen president van de VS zijn. Maar Carson spreekt ook vaak over verzoening. Hij weigert andere kandidaten persoonlijk aan te vallen. De Amerikaanse adelaar, zegt hij, kan alleen vliegen met een linker- en een rechtervleugel.

Ben Carson is een ultraconservatief in een gematigde verpakking.

Deze week streefde hij Donald Trump voorbij in de grootste landelijke peiling, die van CBS en The New York Times. In het gelovige Iowa, waar de eerste voorverkiezingen worden gehouden, gaat hij op kop.

Met Trump heeft Carson het buitenstaanderschap gemeen, belangrijk in de aanloop naar deze verkiezingen. „Ik kan niet politiek correct zijn omdat ik geen politicus ben”, is een van zijn mantra’s. Waar Trump zich steeds luidruchtig op de borst klopt, lijkt Carson bescheiden. Lijkt, want hij is eerder een meester in wat Amerikanen humblebrag noemen, blufnederigheid. Zo zei hij in het Republikeinse tv-debat van woensdagnacht dat hij zich nooit als een potentiële president zag. 

„Totdat honderdduizenden mensen tegen mij begonnen te zeggen dat ik het moest doen.”

Ben Carson had al een schitterende carrière als neurochirurg achter de rug voordat hij de politiek in ging. Hij was de eerste die, in 1987, in een 22 uur durende operatie een bij het achterhoofd vergroeide Siamese tweeling scheidde, de eerste die een baby in de baarmoeder opereerde.

In zijn boek Gifted Hands beschrijft hij hoe hij zich als straatarm zwart kind een weg naar de medische sterrenstatus werkte, met hulp van een formidabele moeder, god en een zelfs voor een chirurg ‘verbluffende oog-handcoördinatie’.

Carsons levensloop is een belangrijk onderdeel van zijn campagne. Hij groeide op in Detroit. Zijn moeder trouwde op haar dertiende met een man die al getrouwd bleek. Alleenstaand voedde ze haar zoons op, dwong ze twee boeken per week te lezen. Gifted Hands is verfilmd, met Cuba Gooding junior in de rol van Carson. Elke evangelische Amerikaan kent Ben Carson.

Hij was een driftkop. Op zijn vijftiende viel hij een vriendje aan met een mes; alleen de gesp van diens riem, waarop het mes afbrak, voorkwam dat hij een moord pleegde. Carson sloot zich in de badkamer op met de Bijbel en kwam er naar eigen zeggen niet alleen diep gelovig en beheerst uit, maar ook met de overtuiging dat wie zijn lot in eigen hand neemt, alles kan bereiken. Op die klassieke religieus/Amerikaanse boodschap bouwde hij een tweede carrière als auteur, spreker en columnist, onder meer voor Fox News.

Cruciaal daarbij was zijn optreden in 2013 als spreker op het National Prayer Breakfast, een doorgaans apolitieke bijeenkomst van christelijk Amerika. Carson viel de naast hem gezeten president Obama even zoetgevooisd als snoeihard aan op onderwijs en zorg. De dag erop plaatste The Wall Street Journal een commentaar onder de kop ‘Carson for President’.

Een prominente Republikein – en zwart. Beschaafd, maar ook met lef. Met een levensverhaal dat de wetten van de Amerikaanse droom en die van Republikeinse zelfredzaamheid belichaamt. Geen groep binnen de gefragmenteerde Republikeinse partij die zich niet op de een of andere manier in Ben Carson herkent.

Nominatie

Maar dat hij de Republikeinse nominatie in de wacht zal slepen, denken alleen zijn aanhangers. Nooit eerder lukte dat iemand zonder enige politieke ervaring. Carson heeft geen enkele steunbetuiging uit het establishment van de partij. In de eerste twee debatten deed hij het goed, maar afgelopen woensdag kwam hij er niet tussen. Hij heeft problemen met de organisaties, de CPACS, die donaties voor hem inzamelen. Deze zomer raakte hij een deel van zijn campagnestaf kwijt.

"Ik ben tegen het doden van een baby [abortus], ook als die na verkrachting of incest ter wereld komt"

Hoe verder Carson in de race komt, hoe meer opvalt dat hij zich steeds beroept op zijn wetenschappelijke achtergrond, maar vaag en tegenstrijdig is in zijn standpunten. Hij verstrikt zich in zijn plannen voor een flat tax, en in zijn ideeën over het afschaffen, of toch weer niet, van de zorgprogramma’s Medicare en Medicaid.

Hij lijkt steeds te willen terugvallen op zijn status als chirurg en conservatieve lieveling. Toen hem in een vorig debat gevraagd werd wáár in het Republikeinse kandidatenveld hij zichzelf positioneerde, zei hij:

„Ik ben een neurochirurg. Ik ben de enige die weet hoe je de helft van iemands hersenen kan wegnemen. Hoewel; als je naar Washington kijkt, zou je denken dat iemand me voor is geweest.”

Lees ook: Vegas gelooft niet meer in Jeb Bush