Schultz doet dus even alle portefeuilles

Na het vertrek van Mansveld verdedigde minister Schultz gisteren alleen de begroting. Het Fyra-rapport is pas in 2016 aan de orde.

Foto ANP / Bart Maat

Ze vond het „vreemd en jammer”, dat ze de begroting van haar ministerie gisteravond in haar eentje moest verdedigen. Want minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur en Milieu, VVD) stond er gisteren alleen voor in de Tweede Kamer. Terwijl ze het „graag” met de een dag eerder opgestapte staatssecretaris Wilma Mansveld (PvdA) had willen doen. „Maar het werk moet doorgaan”, aldus Schultz. „Ik doe dus even alle portefeuilles.”  

Mansveld stapte op na het woensdag gepresenteerde harde rapport van de parlementaire enquêtecommissie Fyra. Maar het was voor Schultz geen krachttoer gisteren ook Mansvelds portefeuilles ‘erbij’ te doen. Want zij begon al in 2002 als staatssecretaris op wat toen Verkeer en Waterstaat heette. Ze deed van 2003 tot 2007 onder andere het personenvervoer op het spoor, maar niet voor de hogesnelheidslijn die toen nog in aanbouw was.  

Toen ze in 2010 als minister terugkeerde, kreeg ze dat dossier er wel bij. Pas sinds november 2012 was Mansveld daar de baas over. Met overigens nog steeds Schultz als eindverantwoordelijke op het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Geen bewindspersoon zat sinds het aanbesteden en aanleggen van het Fyraspoor langer op het betrokken departement.

De enquêtecommissie heeft niet één hoofdschuldige aangewezen, „opeenvolgende betrokken bewindslieden en NS” zijn schuldig aan het mislukken van de hogesnelheidstrein.  

Daarin trad het departement van Schultz niet alleen op. Ook het ministerie van Financiën speelde een discutabele rol. Als enig aandeelhouder (vanaf 2005) in NS is het gebaat bij het beperken van de financiële schade van het bedrijf, en bij een hoog dividend. Het begon met minister Gerrit Zalm (VVD), die aandrong op een openbare aanbesteding tegen een hoge prijs en problemen met de concessie voor zich uitschoof. Ook Jeroen Dijsselbloem (PvdA) maakt de enquêtecommissie verwijten, omdat hij de Kamer „onvolledig” informeerde. Melanie Schultz wordt zelf ‘slechts’ beschuldigd van het feit dat ze niet deed wat ze de Kamer had toegezegd en een deal zo uitlegt dat deze „gunstiger oogt”. Schultz zorgde ervoor dat NS een gecombineerde concessie kreeg voor het hoofdspoornet en de HSL-lijn. NS en dochterbedrijf HSA werden daardoor beloond voor jarenlang slecht gedrag, was het verwijt van de commissie.

Samenvatting Fyrarapport

Met het ‘offeren’ van Mansveld lijkt haar positie geen gevaar meer te lopen. De kwalificatie in het Fyra-rapport over Mansvelds handelen was iets fermer. Zij had de Kamer niet alleen „onvolledig”, maar ook „onjuist” geïnformeerd. Ze stapte op door haar eigen falen maar, zo zei ze zelf, ook omdat ze verantwoordelijkheid had te nemen voor haar voorgangers. Het was haar „democratische plicht”. Die redenering zou ook voor de andere twee betrokken bewindslieden kunnen gelden. Wellicht speelt hier mee dat Dijsselbloem en Schultz relatief populaire en behendige bewindslieden zijn, terwijl Mansveld permanent onder druk stond en over enkele weken ook had kunnen vallen over de huidige chaos bij spoorbeheerder ProRail.

Schultz ontspannen in debat

Schultz voerde het debat gisteren met de Kamer dan ook heel wat ontspannender dan Mansveld dat de afgelopen maanden deed. Ook toen ze kritisch bevraagd werd over de dreigende onderhoudstekorten bij projecten op water, wegen en het spoor. Waar Mansveld de Kamer niet kon uitleggen dat die onderhoudstekorten voor de periode tot 2029 oplosbaar zijn – alleen al bij spoorprojecten dreigt een gat van 475 miljoen euro – kon Schultz de Kamer gisteren overtuigen dat dat wél mogelijk was. Die „budgetspanningen” konden worden weggenomen door bijvoorbeeld te schuiven met afboekingstermijnen. „Daar moeten we flexibel in zijn. Bruggen zijn niet altijd daadwerkelijk kapot na afloop van afschrijftermijnen.” En Schultz beloofde de Kamer niet alleen dat noodzakelijk onderhoud altijd zou worden uitgevoerd, maar ook dat zij de consequenties inzichtelijk zou maken.

Het was gisteren nadrukkelijk niet de bedoeling van de Kamer om het de minister moeilijk te maken. Over de Fyra mocht niet gesproken worden, daar moeten Schultz en haar aanstaande staatssecretaris zich pas in de loop van het volgende jaar voor verantwoorden. Eerst komt er een Kamerdebat over met de Fyra-commissie. Over de problemen bij ProRail ging het ook niet. Daar is volgende maand een apart debat voor gepland. 

De Tweede Kamer dringt er nu bij Schultz vooral op aan dat zij een deel van de portefeuille van de staatssecretaris overneemt. De minister is ervan beschuldigd dat zij, in de woorden van GroenLinks-woordvoerder Liesbeth van Tongeren, de moeilijkste dossiers, spoor, luchtvaart en milieu, bewust op het bord van de onervaren Mansveld schoof, terwijl ze zelf lintjes knipt bij nieuwe wegen waar 130 kilometer per uur gereden mag worden.

Schultz wilde inderdaad van het spoor af, maar daar was „geen specifieke reden” voor, zei ze tijdens haar verhoor voor de enquêtecommissie. Ze wilde gewoon wel eens iets anders en „wist op dat moment niet wat er zou gaan gebeuren met het materieel” en dat de Fyra-trein gebrekkig was. Ter verdediging had ze ook kunnen opvoeren dat de PvdA in de formatieonderhandelingen blij was met spoor én milieu. Premier Mark Rutte zei woensdag dat bij aantreden van een nieuwe staatssecretaris sowieso opnieuw over de verdeling wordt gepraat, al verwacht hij „geen grote veranderingen”. Dat is ook lastig: een grondige herschikking zou zo uitgelegd kunnen worden dat er in eerste instantie inderdaad wat mis was met de taakverdeling.