Einde één-kindpolitiek, maar komt dat op tijd? 

Om vergrijzing tegen te gaan, maakt China eind aan één-kindpolitiek. „China wordt oud, voordat het rijk kan worden.”

China vergrijst in hoog tempo en daarom heeft de Communistische Partij van China(CPC) donderdag besloten het geboortebeperkingsbeleid, beter bekend als de ‘één- kindpolitiek’, helemaal af te schaffen. De grote vraag is of het besluit op tijd komt om te voorkomen dat China vanaf 2020 onvoldoende jonge werkers heeft. Demografen en economen betwijfelen of het op zich historische besluit tijdig genoeg komt om grote economische en vergrijzingsproblemen te vermijden. „China wordt oud voordat het rijk kan worden’’, vrezen demografen en economen.

Twee jaar geleden versoepelden de autoriteiten in metropolen als Shanghai en Guangzhou en tien andere verstedelijkte regio’s de strenge, soms draconische regels, die dateerden uit de jaren zeventig van de vorige eeuw. Aan nare uitwassen, zoals gedwongen abortussen en sterilisaties kwam de afgelopen jaren bijna overal in China ook al een einde, maar tot de gewenste geboortegolf leidde de experimenten met twee kinderen per gezin niet.

Liever auto, huis dan 2de kind

Slechts een relatief klein aantal paren, 1,45 miljoen in totaal, diende een verzoek in om een tweede kind te mogen nemen, nog geen 12 procent van het totaal aantal paren dat daarvoor in aanmerking kwam. Zeker in grote, dure steden als Shanghai kiezen jonge, werkende paren met een kind eerder voor de aanschaf van een huis, een auto en buitenlandse reizen dan een tweede kind.

Internet en kranten staan vol met verhalen van jonge ouders die weliswaar onder druk staan van hun ouders om een tweede kind te nemen, maar een beslissing voor zich uit schuiven. Geen tijd, want te druk met werk en carrières, wij willen eerst met vakantie naar New York en Parijs of wij willen sparen voor een huis zijn vaak gehoorde argumenten. Daar komt nu nog de afzwakking van de economische groei bij, waardoor ook paren in de grote industriegebieden en op het platteland geen tweede kind nemen, of in ieder geval het besluit uitstellen.

„Onder jonge, hoogopgeleide vrouwen in China is het geboortecijfer met 1,5 kind per vrouw laag, veel lager dan in Europa en de VS. Zij geven voorrang aan hun banen”, weet de Shanghaise demograaf Wang Feng. Hij denkt dat het zeker een of twee generaties duurt voordat de eerste effecten van het afschaffen van de „één-kindpolitiek mogelijk zichtbaar” gaan worden. En dat is niet zeker. Uit de eerste reacties – het besluit werd rond etenstijd in China bekendgemaakt – viel gisteravond weinig op te maken. „Echt waar, eindelijk een besluit. Daar hebben we lang op gewacht, het maakt mij niet uit”, reageerde een 31-jarige beleggingsadviseur Zhang Zhigang, net vader van een zoon en die er niet over peinst een tweede te nemen.

67 miljoen werkers minder

Volgens de VN krimpt in China de bevolkingsgroep tussen 15 en 64 jaar snel en verliest China in deze jaren (tussen 2010 en 2030) 67 miljoen werkers, tegelijkertijd stijgt het aantal bejaarden van 110 miljoen nu naar 210 miljoen in 2030. Stagnatie in de aanwas van jonge werkers kan leiden tot stagnatie van de groei.

Hoewel deze demografische trends al jaren bekend zijn en ook in China uitvoerig zijn bediscussieerd heeft de CPC toch lang geaarzeld. De wet stamt uit de jaren zeventig van de vorige eeuw en was door toenmalig leider Deng Xiaoping ingevoerd om te voorkomen dat de eerste, hele prille economische groei werd gesmoord door de bevolkingsexplosies van die jaren. Dat was een reëel gevaar. Die vrees is nooit helemaal verdwenen, ook niet in tijden van hoge groei.

Rondom de uitvoering van de vooral door buitenlandse christenen bekritiseerde wetgeving ontstond in de loop der jaren bovendien een omvangrijke bureaucratie die zich vooral op het platteland indringend en vaak ook met geweld bemoeide met de ‘familieplanning’. Deze diensten hebben zich lang verzet tegen de afschaffing van het geboortebeperkingbeleid.

Het gisteren bekendgemaakte besluit is genomen door de top van de CPC, het zogeheten Centraal Comité. De bijna 400 machtigste partijleden, onder wie alle provinciale partijsecretarissen, politbureauleden en leiders van staatsbedrijven waren de afgelopen vier dagen op een geheime locatie in West-Beijing bijeen om de belangrijkste politieke, economische en personele beslissingen te nemen voor de komende vijf jaar.