‘Breek contract met NS open’

De hogesnelheidslijn wordt „onderbenut”, zegt de Fyracommissie. Wat rijdt er wel, en wat gaat er nog rijden?

Situatie vanaf eind 2016

De conclusie van de parlementaire enquêtecommissie Fyra is duidelijk: het alternatieve vervoer voor de mislukte Fyra voldoet niet. Anders dan NS en kabinet de reiziger hebben voorgespiegeld, is er geen sprake van een volwaardig aanbod aan snelle treindiensten tussen Amsterdam en Brussel.

Vandaar de eerste aanbeveling van de commissie, gericht aan kabinet en Tweede Kamer: zorg alsnog voor meer snelle treinen naar België. De kostbare HSL-Zuid moet beter worden benut, de reiziger moet beter worden bediend. De treindienst moet snel, betaalbaar en flexibel zijn, vindt de commissie. Flexibel betekent: geen reserveringsplicht, zoals bij de Thalys, en met de optie voor een abonnement.

Er is echter wel een complicatie. De hsl-concessie is voor de periode 2015-2025 verleend aan NS. Er valt de komende jaren dus niet zoveel te forceren door de overheid. De commissie wil toch overleg van Mansvelds opvolger met NS en het Belgische spoorbedrijf NMBS, en ziet „aanknopingspunten” in tussentijdse evaluaties van de concessie. En anders maar wachten tot nieuwe afspraken vanaf 2025.

Hoe realistisch is de aanbeveling van de commissie?

Niet realistisch, zegt Arriën Kruyt, voorzitter van reizigersorganisatie Rover. „Stel dat je het contract met NS openbreekt, dan moet je opnieuw aanbesteden. Dan krijg je NS, Arriva, Virgin, misschien SNCF die gaan inschrijven. Dan ben je jaren verder voordat er eindelijk treinen gaan rijden.” Kruyt vertrouwt liever op de treinen die NS heeft besteld en die vanaf 2020 of 2021 gaan rijden.

De aanbeveling van de commissie is heel realistisch, zegt Anne Hettinga, bestuursvoorzitter van Arriva Nederland, de grootste uitdager van NS. Arriva, dochterbedrijf van Deutsche Bahn, staat klaar om het hsl-vervoer over te nemen.

Hettinga: „Als de overeenkomst tussen overheid en NS volgend jaar wordt opengebroken, kunnen wij vanaf 2019 met „fonkelnieuwe” treinen gaan rijden.” Zo snel? „Dit gaat om Siemens-treinen van Deutsche Bahn, het model heeft zich al bewezen en is al lang in productie. Ze moeten alleen worden bijgebouwd.”

Volgens Kruyt is de snelle levering „blufpoker” van Hettinga. „Ik geloof er niets van. Deutsche Bahn heeft een tekort aan hogesnelheidstreinen.”

Wordt de overeenkomst opengebroken? Hettinga: „NS heeft een wanprestatie geleverd, constateert de commissie. Dat betekent dat je het contract kunt verbreken en het vervoer opnieuw kunt aanbesteden. Ons bezwaar tegen het gunnen van de hsl-concessie aan NS loopt nog. Dat bezwaar heeft enorm aan kracht gewonnen door het Fyra-rapport.”