Ben Carson, de man die Trump nerveus maakt

De Republikein Carson passeerde deze week Donald Trump in een grote peiling. Hoe een gepensioneerd neurochirurg conservatief Amerika voor zich wint.

Ben Carson, ultraconservatief in een gematigde verpakking, eerder deze maand in Washington. Foto Jonathan Ernst/Reuters Foto Jonathan Ernst/Reuters

Als Ben Carson iets wil benadrukken, verheft hij nooit zijn stem. Integendeel, hij laat hem juist dalen en spreekt zachter. Als een vader die een spannend sprookje vertelt, zo fluistert hij bijna de woorden waar het om draait.

Met die zachte stem, zijn vaderlijke uitstraling en zijn vertrouwenwekkende houding, zegt de Republikeinse presidentskandidaat de radicaalste dingen. Carson vergeleek vrouwen die abortus plegen met slavenhouders en Obamacare met slavernij. Hij vergeleek homoseksualiteit met pedofilie en bestialiteit. Hij zei dat de Holocaust onmogelijk zou zijn geweest als Joden genoeg vuurwapens zouden hebben gehad.

De 64-jarige Carson is lid van de zevendedagadventisten, evangelisten die wachten op Jezus’ terugkeer op aarde. Hij is tegen beperkingen op wapenbezit. En een moslim kan nooit president van de VS worden.

Maar Carson spreekt ook vaak over verzoening. Andere kandidaten valt hij niet persoonlijk aan. Hij is een ultraconservatief in een gematigde verpakking.

Deze week streefde hij Donald Trump voorbij in de grootste landelijke peiling, die van CBS en The New York Times. In het gelovige Iowa, waar de eerste voorverkiezingen worden gehouden, gaat hij aan kop.

Ook een buitenstaander

Met Trump heeft Carson het buitenstaanderschap gemeen, belangrijk in de aanloop naar deze verkiezingen. „Ik kan niet politiek correct zijn, omdat ik geen politicus ben”, is een van zijn mantra’s. Waar Trump zich steeds luidruchtig op de borst klopt, lijkt Carson bescheiden. Lijkt, want hij is eerder een meester in wat Amerikanen humblebrag noemen, blufnederigheid. Zo zei hij woensdag in het Republikeinse tv-debat dat hij zich nooit als een potentiële president zag, „totdat honderdduizenden mensen tegen mij begonnen te zeggen dat ik het moest doen”.

Ben Carson had al een schitterende carrière als neurochirurg achter de rug voor de politiek. Hij wist in 1987 voor het eerst een bij het achterhoofd vergroeide Siamese tweeling te scheiden.

In zijn boek Gifted Hands beschrijft hij hoe hij zich als straatarm zwart kind een weg naar de medische sterrenstatus werkte, met hulp van zijn moeder, God en een ‘verbluffende oog-handcoördinatie’.

Zijn levensloop is een belangrijk onderdeel van zijn campagne. Hij groeide op in Detroit. Met zijn broer werd hij opgevoed door zijn alleenstaande moeder, die hen dwong twee boeken per week te lezen. Gifted Hands is verfilmd, met Cuba Gooding jr. als Carson. Elke evangelische Amerikaan kent Ben Carson.

Driftig, en snoeihard in z’n kritiek

Carson was ook een driftkop. Op zijn 15de viel hij een vriendje aan met een mes; alleen de gesp van diens riem, waarop het mes afbrak, voorkwam dat hij een moord pleegde. Carson sloot zich in de badkamer op met de Bijbel en kwam er naar eigen zeggen diepgelovig en beheerst uit, en ook met de overtuiging dat wie zijn lot in eigen hand neemt, alles kan bereiken. Op die klassieke religieus-Amerikaanse boodschap bouwde hij een tweede carrière als auteur, spreker en columnist, onder meer voor Fox News. Cruciaal was zijn optreden in 2013 als spreker op het National Prayer Breakfast, een bijeenkomst van christelijk Amerika. Carson viel de naast hem gezeten president Obama snoeihard aan op de thema’s onderwijs en zorg, wat The Wall Street Journal verleidde tot het commentaar: ‘Carson for President’.

Een prominente Republikein – en zwart. Beschaafd, maar ook met lef. Met een levensverhaal dat de wetten van de Amerikaanse droom en die van Republikeinse zelfredzaamheid belichaamt. Geen groep in de partij die zich niet in hem herkent.

Maar dat hij de Republikeinse nominatie in de wacht zal slepen, denken alleen zijn aanhangers. Nooit eerder lukte dat iemand zonder enige politieke ervaring. Carson heeft geen steun uit het establishment van de partij. In de eerste twee debatten deed hij het goed, maar woensdag kwam hij er niet tussen. Hij heeft problemen met de organisaties die donaties voor hem inzamelen. Deze zomer raakte hij een deel van zijn campagnestaf kwijt.

Hoe verder Carson in de race komt, hoe meer opvalt dat hij zich steeds beroept op zijn wetenschappelijke achtergrond, maar vaag en tegenstrijdig is in zijn standpunten. Hij verstrikt zich in zijn plannen voor een vlaktaks, en in zijn ideeën over het afschaffen, of toch weer niet, van de zorgprogramma’s Medicare en Medicaid. Toen hem gevraagd werd waar hij zichzelf positioneerde in het Republikeinse kandidatenveld, zei hij: „Ik ben een neurochirurg. Ik ben de enige die weet hoe je de helft van iemands hersenen kan wegnemen. Hoewel: als je naar Washington kijkt, zou je denken dat iemand me voor is geweest.”