“We kregen opdracht kernraketten af te vuren”

Hoe de VS bijna per ongeluk een nucleaire oorlog waren begonnen.

Ruim vijftig jaar geleden in Okinawa, Japan. Amerikaanse militairen van de luchtmacht bemannen vier geheime raketlanceerinstallaties waarvandaan kruisraketten met kernkoppen afgevuurd kunnen worden op Tokio, Peking, Hanoi, Pyongyang en doelen in de Sovjet Unie. Het is 28 oktober 1962, het hoogtepunt van de Cubacrisis, wanneer John Bordne en zijn collega’s naar eigen zeggen opdracht krijgen om 32 nucleaire wapens te lanceren.

Het verhaal van Bordne is te lezen in een longread van Bulletin of the Atomic Scientists - het (inmiddels digitale) tijdschrift, bekend van de Doomsday Clock. De veteraan heeft zijn verhaal na vijftig jaar strikte geheimhouding opgetekend in nog ongepubliceerde memoires. Na een lang interview en een e-mailconversatie met de auteur van het stuk, Aaron Tovish, vertelt hij wat er precies is gebeurd in deze longread.

“Schiet de luitenant neer”

Ten tijde van het incident was DEFCON 2 van kracht - de één na hoogste mate van paraatheid van de Amerikaanse krijgsmacht. Bordne vertelt hoe hij en de zeven andere militairen op de basis verbaasd waren dat op nonchalante toon, aan het eind van een weerbericht, opdracht werd gegeven kernwapens te lanceren. Nog vreemder was dat er, zo werd vlug uitgerekend, geen kernwapens van de vijand op hen konden zijn afgevuurd. Die waren dan al op de basis ingeslagen. Dat hadden ze gemerkt.

Hoewel de procedure precies gevolgd was en de militairen op de basis daarmee officieel opdracht hadden gekregen om tot lancering over te gaan, besloot één van de twee commandanten het bevel te negeren. Hij stuurde zelfs gewapende mannen naar de andere commandant, die het bevel wel wilde opvolgen. Ze kregen opdracht te schieten als iemand de lancering probeerde door te zetten. Zo werd volgens Bordne op de valreep voorkomen dat tientallen wapens, ieder zeventig keer zo sterk als de bommen die op Nagasaki of Hiroshima zijn gevallen, tot ontploffing werden gebracht.

Publicatie documenten

Of het verhaal klopt is moeilijk te verifiëren, omdat eventuele documentatie over het incident volgens de schrijver nooit is vrijgegeven. Daar moet direct verandering in komen, zegt Tovish:

“Een incident van deze ernst, vind ik, zou niet afhankelijk moeten zijn van de getuigenis van één man. De luchtmacht en andere overheidsinstellingen moeten bij voorbaat ieder stuk in hun bezit dat verband houdt met dit incident maken volledig beschikbaar stellen - en snel. Het publiek is lang een onjuist beeld voorgehouden.”

Lees het verhaal van Bordne - The Okinawa missiles of October - hier.