Vijf jaar na dood tóch nog nieuwe roman Harry Mulisch

Morgen verschijnt er, verrassend genoeg, toch een ‘nieuwe’ roman van Harry Mulisch

Exemplaar van Mulisch' 'De ontdekking van Moskou' ANP ILVY NJIOKIKTJIEN

Vrijdag, op de kop af vijf jaar na de dood van Harry Mulisch, verschijnt er toch nog een ‘nieuwe’ roman van de schrijver: De ontdekking van Moskou. De grootste verrassing is misschien wel dat het boek niet bestaat uit met moeite uit de nalatenschap bijeengeveegd restmateriaal, maar uit een vrijwel volledige roman met een kop en een staart en die bovendien op en top Mulisch is.

Postume publicatie

Bovendien gaat het nagelaten manuscript van Harry Mulisch zelf ook over een nagelaten manuscript, wat doet vermoeden dat het hele boek door hem is geschreven met het oog op postume publicatie. Dat is echter niet het geval, blijkt uit de toelichting van de bezorgers, Marita Mathijsen en Arnold Heumakers.

Mulisch begon begin jaren zestig aan het boek, maar was er niet tevreden over. Een aantal malen maakte hij nieuwe versies van het verhaal, de laatste begin jaren tachtig. Toen besloot Mulisch een deelvertelling van het boek uit het geheel te snijden (hij deed dat ook letterlijk in zijn schrijfcahier), wat uiteindelijk uitgroeide tot zijn succesroman De Aanslag.

Over De ontdekking van Moskou bleef hij echter ontevreden. Op een los velletje bij een van de versies schreef hij:

“Het probleem hier is, dat het schort aan karakters. Dit niet meenemen in het zevende decennium van mijn leven! Als fragment(-en) publiceren? Het is bloedeloos. Gaat niet over mensen.”

Meest complete versie

Wel had het manuscript een speciale plaats in zijn werkkamer, waar het altijd enigszins bij de hand lag. Kort voor zijn dood gaf hij Heumakers en Mathijsen toestemming het postuum te publiceren. Zij gebruikten daarvoor de meest complete versie van het manuscript, die in de jaren zestig werd geschreven. Dat waren de jaren waarin Mulisch voornamelijk non-fictie schreef onder het motto: ‘In de oorlog schrijf je geen romans.’

Daar kwam bij, zo legt Mathijsen uit, dat Mulisch juist met zijn romans in een lastig parket was beland: hij had ze per boek ambitieuzer, en ontoegankelijker gemaakt, met veel kritiek als gevolg. Uiteindelijk zou hij in 1975 met de toegankelijke liefdesgeschiedenis Twee vrouwen een nieuwe vorm vinden en uitgroeien tot bestsellerauteur.

De ontdekking van Moskou is duidelijk van vóór die doorbraak. Het gevonden manuscript uit het boek gaat over een schrijver die een roman maakt over een schrijver die een expeditie naar Moskou uit 1492 verwerkt in een roman. Die expeditie mislukt.