Oppositieleider tegen wil en dank

Kandidaat-‘Speaker’

Republikein Paul Ryan wordt waarschijnlijk voorzitter van het Huis van Afgevaardigden.

Congreslid Paul Ryan Foto AFP

De machtigste Republikein wordt een man die de baan niet wilde. Paul Ryan (45) zal deze week gekozen worden tot voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, als niet weer een plotwending zich op het laatste moment aandient. De verkiezing van een opvolger voor de vertrekkende John Boehner verliep chaotisch, onder meer omdat favoriet Kevin McCarthy zich op het laatste moment terugtrok.

Niemand zit meer te wachten op de baan van Speaker, op papier een oppermachtige functie. Paul Ryan zal de leider van de Republikeinen in Washington worden, en kan de oppositie tegen president Obama leiden. Zijn partij heeft de absolute meerderheid. Ook wordt hij na de vicepresident de tweede opvolger van Obama, mocht er iets met de president gebeuren.

In het verleden was de plek van voorzitter van het Huis gewild. Flamboyante figuren gaven hun partij, juist in tijden van oppositie, vanuit die stoel een gezicht. De Democraat Tip O’Neill in het Reagan-tijdperk, de Republikein Newt Gingrich tijdens de Clinton-jaren, waren gezichtsbepalend.

Nu is dat anders. De verdeeldheid binnen de Republikeinse partij is te groot. Een Speaker moet kunnen opboksen tegen de machtige Freedom Caucus, een groep van zo’n veertig Afgevaardigden die gelieerd zijn aan de Tea Party. Deze groep, ook wel de Hell No Caucus genoemd, profileert zich door zoveel mogelijk beleid tegen te houden. Ideologische zuiverheid is belangrijker dan het besturen van een land.

Ryan had geen zin loopjongen tussen gematigde en conservatieve Republikeinen te worden. Maar hij ging akkoord onder één voorwaarde: pas als alle facties hem onvoorwaardelijk steunen, wil hij het doen. De meerderheid van de Freedom Caucus ging akkoord. Ryans eerste zet was geslaagd.

Ryan, uit Wisconsin, heeft als voordeel dat hij geaccepteerd wordt door beide vleugels. Op economisch gebied staat hij dicht bij de Tea Party. Hij gelooft in een kleine overheid, en deed bij begrotingscrises vergaande bezuinigingsvoorstellen. Zo wilde hij de sociale zekerheid privatiseren, en de zorgverzekering drastisch beperken.

De econoom – getrouwd, drie kinderen – heeft nooit een carrière buiten Washington gehad. Dat voedt het wantrouwen bij de Tea Party. Is Ryan niet te veel een insider? Hij begon als stagiair in de Senaat, en werd al op 28-jarige leeftijd Congreslid. De eerste jaren stemde hij braaf mee met de partijlijn, ook tijdens het presidentschap van George W. Bush – vóór de oorlog in Irak, vóór belastingverlagingen.

Vroom katholiek

Daarna begon hij zich meer te profileren als eigenzinnige beleidsnerd. Hij was beïnvloed door de boeken van Ayn Rand, die in haar roman Atlas Shrugged pleit voor radicaal egoïsme en weinig overheidsbemoeienis. Sociale zekerheid, zei Ryan in een verwijzing naar Rand, „is socialisme”. Als vroom katholiek is hij verder tegen het homohuwelijk en abortus.

In 2012 werd hij de kandidaat voor het vicepresidentschap naast Mitt Romney. Die zag in Ryan een kans om sceptische conservatieven en jongeren voor zich te winnen. Ryans inbreng in de campagne was minimaal, en hij had een matig tv-debat tegen Joe Biden.

Toch werd hij de afgelopen maanden vaak getipt als presidentskandidaat. Ryan wilde niet, ook vanwege de druk die dat op zijn jonge gezin zou leggen. Wel is algemeen bekend dat Ryan de functie in de toekomst ambieert. Het is de vraag of hij daarvoor niet zojuist de verkeerde baan heeft geaccepteerd. De laatste Speaker die het tot president schopte, was James Polk, in 1845.