Koning: ‘Ik weet niet hoe dit landt’

Koning Willem-Alexander sprak gisteren over mensenrechten in China. Stille diplomatie? Hij wil opkomen voor Nederlandse waarden.

Koning Willem-Alexander bezocht gisteren, tijdens het staatsbezoek aan China, het natuurreservaat Chongming Dongtan National Nature Reserve. Foto Koen van Weel/ANP

Tactisch verpakt in een lofzang op de Nederlandse rechtsstaat heeft koning Willem-Alexander gisteren in Shanghai toekomstige leiders van China een spiegel voorgehouden. Vrij vertaald zei de koning dat als China „een sterk land” wil worden – in sociaal-economische en ecologische zin – het Nederlandse voorbeeld instructief is.

Voor de Chinese leiders van de nabije toekomst, nu nog studenten van de China Executive Management Academy, een partijschool, beantwoordde hij de vraag waarom zijn land zo welvarend en gezond is. Hoe kan een land met minder inwoners dan Shanghai de grootste exporteur van landbouwproducten zijn geworden?

In de kern was het antwoord dat het betrekken van de burgers bij de besluitvorming en de democratische organisatie cruciaal zijn. Onafhankelijke rechtbanken en onafhankelijke inspectiediensten (onafhankelijk van de overheid dus) garanderen burgervrijheden en mensenrechten, en zorgen ervoor dat ambtenaren „hun integriteit behouden”. De koning benadrukte verschillende malen dat Nederland „niet perfect is” en voegde toe dat „China uiteraard zijn eigen besluiten moet nemen, maar dat ervaringen van bevriende landen nuttig kunnen zijn”.

Panda’s, dus de relatie is goed

Buitenlandse staatshoofden komen en gaan in China (53 in de laatste 2,5 jaar), maar met uitzondering van de Duitse bondskanselier Angela Merkel stelden zij in China niet zo openlijk „gevoelige kwesties” aan de orde als de koning gisteren.

Uiteraard voegde Willem-Alexander eraan toe dat bevriende landen meningsverschillen kunnen hebben zonder dat de relatie bedorven wordt. Dat Nederland panda’s mag lenen wordt gezien als een teken dat die relatie tegen een stootje kan.

Maakt de speech van een koning uit een klein land verschil in het autoritair geregeerde China? De koning vindt dat deze vraag niet ter zake doet. Hij is een Nederlands staatshoofd en komt dus op voor Nederlandse waarden, zei hij. Maar hij zei ook, na afloop van zijn speech gisteren: „Ik weet natuurlijk ook niet precies hoe dat landt, het is een zaak van lange termijn in een snel groeiend, fascinerend land.”

Uit de discussie met toekomstig Chinees topkader – waar media niet bij mochten zijn – kreeg hij de indruk dat zijn verhaal met interesse was ontvangen. „Het zijn allemaal ook zaken waar wij als land voor staan; het zijn zaken die de regering en ook mij persoonlijk zeer aan het hart gaan”, zei hij. En: „ik hoop een bouwsteen voor de mensenrechtendialoog tussen Nederland en China te hebben bijgedragen”. Concrete gevallen van schendingen noemde de koning, zoals verwacht, niet.

Amnesty International reageerde verheugd. Het Nederlandse staatshoofd heeft zich uitvoeriger dan verwacht sterk gemaakt voor mensenrechten.