Koerden laten zich hun emancipatie niet afpakken

In juni kwam de pro-Koerdische HDP voor het eerst in het Turkse parlement, tot woede van Erdogan. Nu zijn er weer verkiezingen. Geen uitbundige campagne dit keer, maar een grimmige strijd en aanslagen. Aan opgeven denken de kandidaten niet.

Het duurt even om achter Hüda Kaya (55) aan de trappen op te lopen naar het kantoor van de Democratische Volkspartij (HDP). Kaya beweegt stram. Bovendien wordt ze voortdurend gestopt en omhelsd door partijactivisten die met haar willen rouwen.

Het is de eerste keer dat ze elkaar zien sinds bij een dubbele zelfmoordaanslag in Ankara op 10 oktober 102 mensen omkwamen. Een van hen was Kübra Meltem Mollaoglu, parlementskandidaat in hetzelfde district in Istanbul als Kaya. In totaal waren 36 van de slachtoffers HDP-leden.

Het tekent de campagne. Verkiezingsbijeenkomsten worden afgewisseld met begrafenissen. Woede met rouw. Tussen de partijfolders liggen foto’s van de vele overledenen die ‘martelaren’ worden genoemd.

De HDP, die is voortgekomen uit de Koerdische beweging, kwam na de verkiezingen op 7 juni voor het eerst als partij in het parlement. Het leek een doorbraak in de emancipatie van de grote Koerdische minderheid in Turkije. Na veertig jaar gewapende strijd zou eindelijk het parlement de arena worden voor de strijd voor zelfbeschikking. Politici konden het overnemen van de verboden gewapende terreurbeweging PKK.

Halfslachtige onderhandelingen

Het omgekeerde gebeurde. Sinds de zomer is het geweld in Turkije hand over hand toegenomen. De wapenstilstand tussen de PKK en de strijdkrachten is opgeheven. Met de komst van de HDP in het parlement verloor de machtige AKP van president Recep Tayyip Erdogan na dertien jaar de absolute meerderheid. De dag na de verkiezingen bleek de wil om een coalitie te vormen meteen nihil. Halfslachtige onderhandelingen sleepten zich twee maanden voort en leidden nergens toe. De verkiezingen worden daarom zondag overgedaan.

De campagnes worden gevoerd in een grimmige sfeer, die wordt getekend door het opgelaaide geweld en de angst voor aanslagen. De uitbundige vlaggetjes die voor 7 juni overal in de straten hingen, ontbreken. Net als de campagneliederen die toen uit speakers op busjes knalden. De onzekerheid tast ook de economie aan. De Turkse lira heeft de afgelopen maanden een duik gemaakt. Op straat zeggen mensen vooral te hopen dat de verkiezingen snel voorbij zijn.

Peilers voorspellen dat de uitslag zondag weinig van die van juni zal verschillen. Opnieuw komen vier partijen, waaronder de HDP, over de kiesdrempel van 10 procent het parlement in. Opnieuw zal de AKP, die nu zowel premier als president levert, de grootste worden. De AKP hoopt door stemmen weg te snoepen van de nationalistische MHP ditmaal net genoeg zetels te krijgen om alleen verder te regeren, maar het is zeer de vraag of dat lukt. Waarschijnlijk wachten opnieuw moeilijke coalitieonderhandelingen.

De AKP verkoopt zich in de campagne als beschermer tegen chaos en economische onzekerheid en brenger van ‘vredigheid en stabiliteit’ door een keiharde aanpak van ‘terreur’. Dagelijks zijn er operaties tegen een keur aan terreurorganisaties die Turkije zouden willen ondermijnen. Dat gaat van de PKK tot extreem-linkse groeperingen, bedrijven en media die banden hebben met de beweging van imam Fethullah Gülen en Islamitische Staat. Gisteren deed de Turkse politie nog een inval op het hoofdkantoor van mediabedrijf Koza Ipek Holding, dat meerdere kranten en tv-zenders heeft.

Hoewel vaststaat dat er serieuze dreigingen zijn, is volgens mensenrechtenorganisaties tegelijk duidelijk dat politie, justitie en de strijdkrachten worden misbruikt om politieke tegenstanders van de AKP verdacht te maken. Politiek tegenstander HDP wordt behandeld als niets meer dan een dekmantel voor de PKK en daarmee medeverantwoordelijk voor PKK-aanslagen waarbij doden vallen.

Volgens de AKP moet de partij nadrukkelijker afstand nemen van de PKK en druk op de PKK zetten om de wapens neer te leggen. De HDP-top blijft herhalen tegen geweld te zijn en vóór een wapenstilstand en onderhandelingen. Tegelijk ontkennen de leiders niet dat er overlap is tussen de achterban van de partij en die van de PKK. Dat gegeven wordt voortdurend tegen ze gebruikt.

Tijdens een grote verkiezingsbijeenkomst in Istanbul zondag noemde premier Ahmet Davutoglu de HDP bijvoorbeeld „hypocriet” en een „pion” die wordt gemanipuleerd in de terreurspelletjes van buitenlandse machten. Hij riep zijn eigen achterban op te helpen om „degenen die terreur steunen een lesje te leren”.

Het blijft niet bij verkiezingsretoriek om nationalisten te paaien. De afgelopen twee maanden zijn 2.590 mensen opgepakt die bij de HDP betrokken zijn. Van hen zitten er nog 630 vast. Ruim 180 partijkantoren zijn de afgelopen maanden aangevallen door ultranationalisten, die zich volgens de HDP aangemoedigd voelen door de regering. Tegelijk hebben jihadisten van IS het op de pro-Koerdische partij gemunt.

Bijeenkomsten zijn te riskant

Grote campagnebijeenkomsten zijn daarom inmiddels uit den boze, want te riskant. Kaya zet niet meer op Twitter waar ze precies is en waar ze heen gaat. Ze probeert zo min mogelijk alleen te zijn. Haar zoon Cihat Ebrari (30) blijft bij haar in de buurt. Hij is wel wat gewend. Toen hij dertien was, werd hij voor het eerst gearresteerd omdat hij door zijn moeder geschreven pamfletten uitdeelde. Toch maakt hij zich nu ernstig zorgen. „Omdat de staat zelf de dreiging tegen de HDP voedt”, zegt hij.

In het kantoor zet Kaya haar handtas op tafel en gaat even zitten. Ze vertelt dat ze de gouverneur van de provincie Istanbul vanochtend toestemming heeft gevraagd om een wapen te mogen dragen, omdat ze doodsbedreigingen ontvangt. Ze wacht nog op antwoord, maar verwacht een ‘nee’ omdat ze een strafblad heeft. „Ik heb drie jaar vastgezeten als politiek gevangene.”

Bij de vorige verkiezingen was de voornaamste campagnebelofte van de HDP vooral gericht tegen de AKP en de macht van president Erdogan. Nu is de slogan, vrij vertaald: ‘Ondanks alles…’, gevolgd door woorden als democratie, groen, mensenrechten, vrijheid en kleurrijk. Een rechtbank liet op 16 oktober beslag leggen op campagnefolders met „Ondanks alles: lokaal zelfbestuur”. De folder zou „bewijsmateriaal van een misdaad” zijn.

Het is duidelijk dat ze ervoor proberen te zorgen dat we het zelf opgeven, zegt Kaya. „Maar dat plezier gunnen we ze niet.”