‘Ook de dood is een nieuwe ervaring’

Caine (achter) en Keitel in Sorrentino's Youth

Er hangt in Cannes een vrolijke, zelfs giebelige sfeer rond Paolo Sorrentino’s nieuwste film, Youth. Acteurs die weten dat ze aan iets moois hebben meegewerkt.

Veteraan Harvey Keitel (76) hangt op het dakterras van het Marriott Hotel in metallic blauw pak, zwarte glimpolo en tennisschoenen de ondeugende opa uit. We wachten de als humeurig bekend staande filmster met zijn achten op rond de koffietafel van rookglas. Keitel neemt breed grijnzend plaats tussen een Italiaanse en Griekse journaliste. Slaat zijn armen om hun schouders. Trekt ze achterover de witte loungekussen is. Giechelt hees en hoog. Eerste vraag? „Mijn ervaring met ouder worden? Lastig, even nadenken. Wat is je telefoonnummer? Misschien kunnen we er vanavond verder over praten.”

Youth, een meditatie over ouderdom, ging gisteravond in het Palais des Festivals in première. Hoewel, meditatie: dit is zo’n barokke creatie van maestro Sorrentino, een beeldensymfonie die aanzwelt en wegebt, met terugkerende motieven, droombeelden, goddelijke muziek, filosofische dialogen en scènes die soms eerder sketches zijn. In het hart van de film staat, of zit, het duo Michael Caine (82) als Britse componist Fred Ballinger en Harvey Keitel als Amerikaanse regisseur Mick Boyle. Ze voorzien als Waldorf en Statler uit de Muppet Show de wereld van lijzig en soms sarcastisch commentaar. Die wereld is een idioot luxe Zwitsers kuurhotel vol uitzonderlijke gasten: een filmster, Diego Maradona, een verlichte monnik.

Rimpels en levervlekken

Die symfonische opzet borduurt voort op Sorrentino’s Oscarwinnaar La grande bellezza, zij het dat de humor ditmaal sterker wedijvert met de melancholie. En dat zullen we weten: Michael Caine, voor het eerst in Cannes sinds Alfie (1966), heeft er zin in op de persconferentie. Hoe sir Michael het vindt om hoogbejaarden te spelen? „Op mijn leeftijd is er maar één alternatief: lijk spelen.” De vele close-ups in Youth van zijn rimpels en levervlekken op de massagetafel? „Het is het enige lichaam dat ik heb. Jonge mensen moeten weten: hier gaat het heen, hang er dus niet te veel aan op.” De filmposter vat de tragiek van Youth het beste samen, meent Caine: hij en Harvey Keitel die beduusd naar het goddelijke achterwerk van Miss Universe staren. „Wij zien wat we verloren en nooit meer terugkrijgen. Ik moet er bijna van huilen.” Maar niet heus: het is al zo lang geleden dat hij voor het eerst niet de jonge held, maar diens vader speelde. Caine: „Toen begreep ik dat ik nooit meer het meisje kreeg, maar nog wel rollen. En Oscars, die kwamen daarna pas.”

Harvey Keitel doet ook heel jolig over zijn leeftijd en Youth. „Ziet u dat achterwerk op de filmposter? Dat is het mijne, wist u dat?” Vandaar dat Jane Fonda (77) hem gisteren op de rode loper in zijn billen kneep, opper ik: een speels gebaar dat de wereld overging. Keitel: „Jane wilde haar billen krabben, maar greep mis. De jaren gaan tellen, hè?”

Method actor Harvey Keitel brak als dertiger door met Scorsese en De Niro in Mean Streets en Taxi Driver. Hij verzandde in de jaren tachtig in ongure personages, maar bloeide begin jaren negentig op via Tarantino (Reservoir Dogs, Pulp Fiction), Jane Campion (The Piano) en Abel Ferrara (The Bad Lieutenant). Keitel is net als Caine een acteur die fraai rijpt. In Youth speelt hij een regisseur die zich in de kracht van zijn leven waant: met vier scriptschrijvers werkt hij aan zijn ‘filmische testament’. Niet uit inspiratie: hij vreest dat hij een haai is die sterft als hij stopt met zwemmen. Het contrapunt van Caine, die zichzelf meer aan de zijlijn heeft geparkeerd.

See you in hell

Keitel veert gebelgd op uit kussens als ik hem vraag of hij – zoals Jane Fonda in Youth opmerkt – gelooft dat bejaarde filmmakers achteruitgaan omdat ze niet langer worden gemotiveerd door levenslust, maar door doodsangst. „Nee, nee! Denk aan al die kunstenaars die juist beter worden! Zolang de wereld je interesseert en je niet rancuneus wordt, blijft jeugd onderdeel van je ouderdom. Elke dag brengt nieuwe gedachten, nieuwe beelden, nieuwe ervaringen. Zelfs de dood is een interessante nieuwe ervaring. Ik beloof terug te komen om u erover te vertellen. En zo niet: see you in hell.”

Zou Keitel Youth als een optimistische film omschrijven? De acteur fronst: hij interpreteert niet graag. „It’s a wonderful life, dat straalt Youth wel uit. Maar hoe kan ik u mijn persoonlijke ervaring overbrengen? Dat zijn maar woorden. Neem de eerste keer dat ik een stierengevecht zag: er was een stier, het was heet en stoffig, mannen in felgekleurde pakken staken prikkers in dat arme beest. Maar daarmee kent u mijn ervaring toch niet? Dus, uhm, wat was uw vraag ook alweer? Ik dwaal af, merk ik ... Olé!”

Hoe het met zijn eigen geheugen is gesteld? Keitel zucht. „Ik besef dat deze film schreeuwt om dat soort vragen. Ik ging er ook zelf over nadenken, eerlijk gezegd. Goed nieuws: ik weet alles nog. Al zijn mijn herinneringen wel in het schema van de mythische levensreis gegoten, zoals bij iedereen. Dus: je groeit op, verlaat het huis, overwint obstakels en keert terug om je ervaringen te delen. Ik herinner me best veel.” Zijn vormende ervaring om acteur te worden bijvoorbeeld? „Winkeldiefstal, en dan net doen alsof je neus bloedt. Als jochie jatte ik snoep en aardappelen die ik met vrienden roosterde. Ik was best goed. Tot ik werd gepakt met snoep dat onderuit mijn trui viel. Ik bevroor van angst. Volgens mij sta ik daar nu nog.”

Is het onmogelijk om eerlijk te zijn in de filmwereld, zoals hij in Youth stelt? „Vroeger bestond mijn cv uit leugens. Niks klopte, behalve mijn naam. Zelfs de foto was gelogen. Ik ben maar één keer betrapt.” Keitel giechelt. „Daarna nooit meer.”