‘Nederland is hier echt grootmacht in’

Het Europarlement deed eigen onderzoek naar belastingontwijking. Slechts vier bedrijven werkten mee.

Walt Disney is een van de bedrijven die niet met het Europarlement over belastingontwijking kwamen praten.

Nadat de Europese Commissie vorige week scherp oordeelde over belastingvoordelen die Starbucks en Fiat Chrysler kregen van Nederland en Luxemburg, voert het Europees Parlement de druk nu verder op. Gisteren werd een parlementair onderzoek naar belastingontwijking afgerond dat ervoor moet zorgen dat lidstaten multinationals fatsoenlijk belasting laten betalen.

1 Waarom een onderzoek?

Directe aanleiding was Lux-leaks, de onthulling in november 2014 dat driehonderd multinationals speciale belastingdeals hebben met Luxemburg, hoewel de bedrijven zelf marginaal aanwezig zijn in het Groothertogdom. Lux-leaks was extra pijnlijk voor Jean-Claude Juncker, toen net baas van de Europese Commissie en jarenlang premier van Luxemburg. Op instigatie van de Europese Groenen werd een onderzoek ingesteld, maar in plaats van een ‘onderzoekscommissie’ kwam er een ‘speciaal comité’, dat minder bevoegdheden heeft. Zo hielden de machtige christen-democraten hun politieke geestverwant Juncker enigszins uit de wind. Overigens koos Juncker zelf al snel eieren voor zijn geld: een eerlijker belastingregime is nu een van zijn speerpunten.

2 Heeft het comité iets ontdekt?

Het onderzoek heeft geen onthullingen opgeleverd. Maar het is wel voor het eerst dat Europese belastingpraktijken zo alomvattend in kaart zijn gebracht, in het bijzonder die van de ‘usual suspects’: België, Nederland, Luxemburg, het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Zwitserland. Volgens Paul Tang (PvdA), een van de drie Nederlanders in het comité, is dat belangrijk omdat deze landen hun kop in het zand steken. „In Nederland kregen we steeds te horen hoe klein Nederland wel niet is, wat tot steeds luider gegrinnik van collega’s leidde, want als het om belastingontwijking gaat, is Nederland echt een grootmacht. Ons rapport bevestigt dat. Er is geen ontkennen meer aan.”

De Franse christen-democraat Alain Lamassoure, die het onderzoek leidde, sprak gisteren van „fiscale cadeaupakketten” en afspraken „die vaak legaal, maar ook vaak schandalig zijn”.

3 Werkte iedereen mee?

Dat viel tegen. In Luxemburg probeerden de Europarlementariërs tevergeefs in contact te komen met ambtenaar Marius Kohl, die in zijn eentje jarenlang verantwoordelijk was voor het sluiten van ‘tax rulings’ en daaraan de bijnaam ‘Mister Ruling’ overhield. De Europese Raad, het gremium van de lidstaten in Brussel, werkte ook tegen. Europarlementariërs mochten daar alleen onder absolute geheimhouding relevante documenten inzien. En van de achttien bedrijven die werden uitgenodigd om tekst en uitleg te komen geven, kwamen er vier opdagen. Nu wordt gekeken of bedrijven die niet meewerken de toegang tot parlementaire gebouwen kan worden ontzegd. De sociaal-democraten hebben al besloten dat ze niet meer praten met de weigeraars. Bedrijven krijgen nu een laatste kans om op 16 november hun verhaal te komen doen. Google en Facebook besloten vorige week om op de uitnodiging in te gaan. De vraag is nu of bedrijven als Coca-Cola, Amazon, Ikea en Walt Disney volgen.

4 Hoe nu verder?

De Europarlementariërs doen aanbevelingen. Een van de belangrijkste: zorg dat bedrijven per land precies opgeven hoeveel winst ze maken. Nu kan de winst relatief eenvoudig worden doorgeschoven naar het land waar het minste belasting betaald hoeft te worden. Nog eentje: belast geldstromen naar belastingparadijzen, tenzij die aantonen (wat ze niet willen) dat dáár belasting wordt betaald. Volgens Tang zou dat voor Nederland grote gevolgen hebben. „Het is zijn spilfunctie dan kwijt.” Ook moet er snel een Europees rekenmodel komen voor het vaststellen van de ‘belastinggrondslag’.

5 Hoe groot is de kans dat hier iets van terechtkomt?

Lidstaten lijken gevoelig voor de publieke verontwaardiging over belastingontwijking. Lamassoure: „De deugd is weer in de mode. Maar modes zijn ook zo weer voorbij.” De vraag is vooral hoe oprecht landen zijn. Op 6 oktober stemden EU-ministers van Financiën in met een richtlijn die ‘tax rulings’ transparanter moet maken, maar het oorspronkelijke voorstel van de Commissie werd wel sterk afgezwakt. Zo moeten belastingafspraken worden gemeld in een streng beveiligd register. De Commissie beheert dat, maar mag niets met de informatie doen. Ook hoeven alleen afspraken met ‘grensoverschrijdend’ karakter worden gemeld. De definitie is vaag. „We hebben een slag gewonnen”, zegt Lamassoure niettemin over de richtlijn. „Maar de oorlog zal nog heel lang duren.”