Koning houdt Chinese bestuurders spiegel voor

Koningin Maxima is vanochtend opgenomen in Haagse Bronovo-ziekenhuis.

Concrete gevallen van schendingen noemde koning niet. Foto Koen van Weel / Royal Images.

Verpakt in een lofzang op de Nederlandse rechtsstaat heeft koning Willem-Alexander vandaag in Shanghai toekomstige Chinese leiders een spiegel voorgehouden. Versterk de democratie en stel onafhankelijke rechtbanken in, garandeer de mensenrechten, adviseerde de koning toekomstige Chinese leiders op een van de vijf grote partijscholen, de China Executive Leadership Academy.

Zonder China openlijk te bekritiseren, maakte de koning duidelijk dat Nederland en China naast tal van overeenkomsten, ook verschillen kennen. Die verschillen (“als onder vrienden”) hoeven niet verhuld te worden en daarom zal het gesprek over mensenrechten (de zogeheten Chinees-Nederlandse mensenrechtendialoog) ook worden voortgezet. “Ik wil waar het mogelijk is en kan een bijdrage leveren aan het versterken van deze belangrijke dialoog”, aldus Willem-Alexander desgevraagd.

Het was voor het eerst dat de koning in China, dat hij in verschillende capaciteiten vijf keer bezocht, een lans brak voor de ‘civil society’. “Het zijn allemaal ook zaken waar wij als land voor staan; het zijn zaken die de regering en ook mij persoonlijk zeer aan het hart gaan”, zei de koning vanochtend op een vraag van deze krant.

Beleefd applaus

Willem-Alexander vertelde dat hij tijdens de officiële ontvangst in Beijing al een voorzetje had gegeven met de bedoeling de Nederlandse denkbeelden over democratie, rechtstaat en mensenrechten tijdens een toespraak tot het topkader verder uit te werken. “Ik heb heel bewust de China Executive Leadership Academy uitgekozen om het thema verder uit te werken”, zei de koning over de keuze van deze elite-partijschool waar toekomstige overheidsbestuurders en directeuren van staatsbedrijven worden opgeleid.

De vraag was of hij denkt dat zijn opmerkelijke pleidooi voor de rule of law en mensenrechten invloed zouden hebben.

„Misschien op de lange termijn. China is een land waar grote en belangrijke veranderingen gaande zijn. Hoe dan ook vind ik het belangrijk onze waarden uit te dragen.”

De koning goot het pleidooi voor mensenrechten in de vorm van een antwoord op de vraag hoe het kleine Nederland, een land dat niet veel groter is dan het Zuid-Chinese eiland Hainan, zich heeft ontwikkeld tot een van de grootste landbouwexporteurs ter wereld met een zeer welvarende bevolking. Hij zei dat dit kon -Nederland als een sterk land met een zeer welvarende bevolking - dankzij de democratie en de onafhankelijke rechtstaat die de burgerrechten beschermd en ervoor zorgt dat ambtenaren niet ontsporen. “Onafhankelijke rechtbanken en onafhankelijke inspectiediensten garanderen dat de burgers eerlijk en volgens de wet worden behandeld en dat mensenrechten worden gerespecteerd”, zei de koning, die daarmee duidelijk afstand nam van het mensenrechtenbeleid van de Chinese gastheren.

Zijn gehoor van toekomstige openbare bestuurders en leiders van staatsbedrijven applaudisseerden beleefd en toonden zich in vragen aan de koning geïnteresseerd in het Nederlandse model. “Ik ben ervan overtuigd dat dit ook in China actuele thema’s zijn”, aldus Willem-Alexander.

Lijst met tien namen

China noemt zichzelf ook een rechtsstaat, maar rechters, officieren van justitie en advocaten maken deel uit van een systeem dat bestuurd en gecontroleerd wordt door de Communistische Partij. Procederen tegen de staat is in theorie mogelijk, maar in de praktijk een riskante zaak. Chinese onderdanen kunnen zich bijvoorbeeld niet verdedigen tegen uitwassen van de staatsveiligheids- en politiediensten. Advocaten staan vrijwel permanent onder zware druk en in processen tegen dissidenten staat de uitkomst vaak van te voren vast.

Concrete gevallen van schendingen noemde koning niet. Eerder dit jaar heeft minister Koenders bij China een lijst met tien namen van gevangen advocaten, journalisten en minderheden ingediend waarover Den Haag de Nederlandse regering zich “grote zorgen” maakt. Welke dat zijn vertelde Koenders niet, maar hij maakte wel duidelijk dat de gevallen die onlangs weer zijn aangekaart door Amnesty International op de lijst staan. Of en hoe Nederland zal reageren als China niet op termijn reageert op de Nederlandse zorgen, liet hij in het midden.

Máxima terug in Nederland

Koningin Maxima is vanochtend met hoge koorts als gevolg van een nierbekkenontsteking vervroegd teruggekeerd naar Nederland. “Zij wacht nu in het Bronovo-ziekenhuis de controles af en voelt zich al weer wat beter”, zei koning Willem-Alexander vandaag in Shanghai.

“Het is erg sneu, zij had zich enorm verheugd op dit staatsbezoek en we hadden het samen heel goed voorbereid. We dachten zondag nog aan een griepje, maar de koorts werd steeds hoger en het ging echt niet anders.”

De koning werkte door de ziekte van zijn vrouw voor het eerst sinds zijn aantreden tweeënhalf jaar geleden een staatsbezoek grotendeels alleen af. Maxima was alleen bij het staatsbanket met president Xi Jinping. Voorafgaande aan het staatsbezoek reisde de koninklijke familie een week door China. De koning:

“Mijn moeder deed dat bij staatsbezoeken ook om een land beter te leren kennen.”

Morgen bezoekt de koning nog Alibaba, het grootste internethandelshuis ter wereld. Daarna gaat hij ook terug naar Nederland.