Koning houdt China een spiegel voor

Willem-Alexander spreekt op bezoek bij Chinese elite-partijschool opnieuw over belang mensenrechten.

Koning Willem-Alexander sprak vanochtend in Shanghai studenten van de China Executive Leadership Academy Pudong (CELAP) toe tijdens de vierde dag van het staatsbezoek aan China. Foto KOEN VAN WEEL/ANP

Verpakt in een lofzang op de Nederlandse rechtsstaat heeft koning Willem-Alexander vandaag in Shanghai toekomstige Chinese leiders een spiegel voorgehouden. Versterk de democratie en stel onafhankelijke rechtbanken in, garandeer de mensenrechten, adviseerde de koning toekomstige Chinese leiders op een van de vijf grote partijscholen, de China Executive Leadership Academy.

Zonder China openlijk te bekritiseren, maakte de koning duidelijk dat Nederland en China naast tal van overeenkomsten, ook verschillen kennen. Die verschillen („als onder vrienden”) hoeven niet verhuld te worden en daarom zal het gesprek over mensenrechten (de zogeheten Chinees-Nederlandse mensenrechtendialoog) ook worden voortgezet. „Ik wil waar het mogelijk is en kan een bijdrage leveren aan het versterken van deze belangrijke dialoog”, aldus Willem-Alexander desgevraagd.

Het was voor het eerst dat de koning in China, dat hij in verschillende capaciteiten vijf keer bezocht, een lans brak voor de ‘civil society’. „Het zijn allemaal ook zaken waar wij als land voor staan; het zijn zaken die de regering en ook mij persoonlijk zeer aan het hart gaan”, zei de koning vanochtend op een vraag van deze krant.

Beleefd applaus

Willem-Alexander vertelde dat hij tijdens de officiële ontvangst in Beijing al een voorzetje had gegeven met de bedoeling de Nederlandse denkbeelden over democratie, rechtsstaat en mensenrechten tijdens een toespraak tot het topkader verder uit te werken. „Ik heb heel bewust de China Executive Leadership Academy uitgekozen om het thema verder uit te werken”, zei de koning over de keuze van deze elite-partijschool waar toekomstige overheidsbestuurders en directeuren van staatsbedrijven worden opgeleid. De vraag was of hij denkt dat zijn opmerkelijke pleidooi voor de rule of law en mensenrechten invloed zouden hebben. „Misschien op de lange termijn. China is een land waar grote en belangrijke veranderingen gaande zijn. Hoe dan ook vind ik het belangrijk onze waarden uit te dragen.” 

De koning goot het pleidooi voor mensenrechten in de vorm van een antwoord op de vraag hoe het kleine Nederland zich heeft ontwikkeld tot een van de grootste landbouwexporteurs ter wereld met een zeer welvarende bevolking. Hij zei dat dit kon dankzij de democratie en de onafhankelijke rechtsstaat die de burgerrechten beschermt en ervoor zorgt dat ambtenaren niet ontsporen. „Onafhankelijke rechtbanken en onafhankelijke inspectiediensten garanderen dat de burgers eerlijk en volgens de wet worden behandeld en dat mensenrechten worden gerespecteerd”, zei de koning, die daarmee duidelijk afstand nam van het mensenrechtenbeleid van de Chinese gastheren.

Zijn gehoor van toekomstige openbare bestuurders en leiders van staatsbedrijven applaudisseerde beleefd en toonde zich in vragen aan de koning geïnteresseerd in het Nederlandse model.

Lijst met tien namen

China noemt zichzelf ook een rechtsstaat, maar rechters, officieren van justitie en advocaten maken deel uit van een systeem dat bestuurd en gecontroleerd wordt door de Communistische Partij. Procederen tegen de staat is in theorie mogelijk, maar in de praktijk een riskante zaak. Chinezen kunnen zich niet verdedigen tegen uitwassen van de staatsveiligheids- en politiediensten. Advocaten staan vrijwel permanent onder zware druk en in processen tegen dissidenten staat de uitkomst vaak van te voren vast.

Concrete gevallen van schendingen noemde de koning niet. Eerder dit jaar heeft minister Koenders bij China een lijst met tien namen van gevangen advocaten, journalisten en minderheden ingediend waarover Den Haag zich „grote zorgen” maakt. Of en hoe Nederland zal reageren als China niet op termijn reageert op de Nederlandse zorgen, liet hij in het midden.