Hotspots zouden de oplossing zijn

Onlangs besloten EU-leiders hotspots te creëren in Italië en Griekenland, om vluchtelingen snel te selecteren. Hoe werkt het?

Vluchtelingen en migranten in isolatiedekens op het Griekse eiland Lesbos.

1. Wat is een hotspot?

Een centrum voor eerste opvang in een EU-land met een Europese buitengrens. Hier moeten migranten worden geregistreerd die de EU proberen binnen te komen. Het betrokken land krijgt hiervoor financiële en personele ondersteuning van verschillende Europese instanties, waaronder Europol. Doel is snel vast te stellen wie een redelijke kans heeft op een succesvolle asielaanvraag. Die mensen moeten vanuit de hotspots worden verspreid over andere EU-landen, volgens al dan niet vrijwillige quota. Maar van daaruit moeten ook mensen die geen aanspraak kunnen maken op een vluchtelingenstatus, worden teruggestuurd. Elke hotspot moet 1.500 mensen kunnen herbergen.

2. Welke mensen worden doorgestuurd?

Vooralsnog is afgesproken dat voor de verdeling via quota alleen nationaliteiten in aanmerking komen waarvan 75 procent of meer in de EU-landen wordt geaccepteerd als vluchteling. Dat geldt nu voor mensen uit Syrië, Eritrea en Irak. In principe kunnen asielzoekers niet kiezen naar welk land ze gaan, al wordt er wel rekening gehouden met familie die al in de EU is. Ontvangende landen kunnen een voorkeur uitspreken voor bepaalde vluchtelingen, maar het is nog onduidelijk hoe dat precies zou werken. Wie zijn nieuwe gastland wil verlaten omdat hij in een ander EU-land meer perspectief ziet, wordt snel teruggestuurd naar het gastland – is de bedoeling.

3. Waar komen de hotspots?

In Italië zijn hotspots gepland in vier Siciliaanse havensteden: Trapani, Pozzallo, Augusta en Porte Empedocle. Er is al een hotspot actief op het eilandje Lampedusa en eind 2015 moet er een operationeel zijn in Taranto, in de hak van de Italiaanse laars.

In Griekenland komen de hotspots op de eilanden Lesbos, Chios, Samos, Leros en Kos, vlakbij de Turkse kust. In de havenstad Piraeus, bij Athene, komt een coördinatiecentrum.

Ook andere EU-landen kunnen Brussel steun vragen voor de inrichting van een hotspot. Hongarije heeft ervan afgezien, omdat het op geen enkele wijze wil meewerken aan een verdeling van vluchtelingen over Europa.

De hotspots rond de Middellandse Zee.

 

4. Worden zo vluchtelingen gescheiden van economische migranten?

Dat is de bedoeling. Het moet onder andere gebeuren aan de hand van een lijst van veilige landen. Met name in Duitsland zitten de asielprocedures verstopt doordat veel mensen uit Balkanlanden een asielaanvraag hebben lopen. Er is nu een lijst van veilige landen opgesteld: Albanië, Bosnië-Herzegovina, Macedonië, Kosovo, Montenegro, Servië. De Europese Commissie wil daarbij ook Turkije opnemen. Mensen uit die landen kunnen nog wel asiel aanvragen, maar in hun sneller verlopende procedure zitten minder garanties ingebouwd.

5. Gaat het werken?

Er zijn nog erg veel haken en ogen, en veel open vragen. Is er op die hotspots voldoende expertise om valse paspoorten te ontdekken? Om aan de hand van taal te bepalen waar mensen vandaan komen? Wat gebeurt er met asielzoekers die niet uit één van de drie genoemde landen komen, moeten die dan in Italië of Griekenland asiel aanvragen? Wat doe je met mensen die niet snel kunnen worden geïdentificeerd? Wat als andere EU-landen niet laten weten waar precies de vluchtelingen naartoe kunnen?

Een van de belangrijkste open vragen is hoe het terugsturen verloopt van mensen van wie is vastgesteld dat ze volgens de internationale wetten geen bescherming nodig hebben. Het is de bedoeling dat Frontex, de EU-organisatie die verantwoordelijk is voor het bewaken van de Europese buitengrenzen, hier een grotere rol in gaat spelen. Maar hoeveel dwang hierbij wordt gebruikt, is nog onduidelijk, net als de vraag wat er gebeurt als het land van herkomst niet meewerkt.