Hoe gratis Facebooken het vrije internet kan bedreigen

Het Europees Parlement stemt in met een afgezwakte vorm van de zogeheten netneutraliteit. Wat betekent dat? Vijf vragen.

Illustratie Stella smienk

Het is ons toch maar mooi gelukt een einde te maken aan roaming, ronkten gisteren allerlei Europese politici na een stemming in het Europese Parlement. Vanaf juni 2017 mogen telecomaanbieders geen extra geld meer vragen aan gebruikers voor dataverkeer over Europese grenzen. Een overwinning voor het parlement, dat dit al jaren wil.

Een ander onderdeel van het dikke pakket internetregels waarmee gisteren werd ingestemd, bevat een veel controversiëler besluit – over netneutraliteit. Niet direct een woord dat volle zalen trekt, maar dat volgens velen wel cruciaal is voor het internet. Vijf vragen.

1 Netneutraliteit, help me even.

Dat is het principe dat telecomaanbieders al het internetverkeer hetzelfde behandelen. Dat KPN en Vodafone niet mogen bepalen dat klanten wél op Facebook mogen en niet (of alleen tegen extra betaling) op Twitter. In Nederland hebben we sinds 2011 een vrij strikte wet op de netneutraliteit, die bepaalt dat telecomaanbieders geen onderscheid mogen maken tussen internetdiensten. Voorvechters van netneutraliteit vinden dat het vrije internet anders in gevaar komt: de bedrijven moeten niet kunnen bepalen wat gebruikers online doen, vinden zij. Overigens zit er achter die voorvechters ook een machtige lobby van internetbedrijven als Netflix en Facebook, die een commercieel belang kunnen hebben bij netneutraliteit: dan hoeven zij namelijk nooit extra te betalen voor doorgifte van hun diensten. Telecombedrijven zeggen dat strikte netneutraliteit technisch niet kán, omdat zij soms internetverkeer moeten kunnen voortrekken. Bijvoorbeeld om overbelasting van het netwerk te voorkomen.

2 Wat is er besloten?

Het Europees Parlement heeft ingestemd met een afgezwakte vorm van netneutraliteit. Dat betekent dat de strikte Nederlandse variant niet gaat gelden in heel Europa. „Een erg grote teleurstelling, met waarschijnlijk grote gevolgen voor internetgebruikers”, zegt Europarlementariër Marietje Schaake (D66). Zij had allerlei voorstellen gedaan om netneutraliteit steviger te verankeren, maar die haalden het niet. „Telecombedrijven krijgen nu hun zin.”

3 Wat merken we daarvan?

De controverse gaat er met name over dat er in de Europese regels nu ruimte blijft voor zogeheten zero rate-diensten, bijvoorbeeld een data-abonnement waarbij gebruikers onbeperkt kunnen Facebooken en WhatsAppen, maar voor andere internetdiensten moeten bijbetalen.

4 Gratis Facebook: prima toch?

Daar is inderdaad best wat voor te zeggen. Maar wat als Facebook alleen gratis is omdat Facebook KPN daarvoor betaalt? Dan heeft Facebook een enorm concurrentievoordeel ten opzichte van bedrijven die daarvoor niet kunnen betalen. En dan gebeurt precies waar critici bang voor zijn: de huidige machthebbers kunnen op internet voorrang kopen. Op die manier wordt de kans kleiner dat nieuwe bedrijven met hen kunnen concurreren. Om nog maar te zwijgen over de gevolgen voor vrije toegang tot informatie. In de nieuwe Europese regels staat weliswaar dat het schenden van netneutraliteit niet mag om concurrentie tussen internetdiensten te belemmeren. „Maar er staat niet expliciet in wat dat precies betekent en hoe je het voorkomt”, zegt Schaake. Haar voorstel om dat explicieter te maken, is een van de gesneuvelde plannen.

5 En nu?

Dit lijkt het definitieve einde te zijn van strikte netneutraliteit in Europa: dit besluit is het sluitstuk van jarenlang touwtrekken tussen parlement, lidstaten en lobbyclubs. Nederland heeft nog steeds zijn eigen striktere variant, maar het is nog niet duidelijk of die in stand kan blijven. Gezien het feit dat Europa hard werkt aan het gelijk trekken van alle regels rondom internet, is die kans klein. Sowieso is er veel onduidelijk, omdat de nieuwe regels veel ruimte laten voor interpretatie. Dat kan bijvoorbeeld veel rechtszaken opleveren de komende tijd.