Hoe denk jij dat het komt dat Piet zwart is?

De stichting ‘Nederland Wordt Beter’ presenteerde gisteren een Zwarte Piet-lespakket voor basisscholen.

Gatver”, twittert PVV-Kamerlid Martin Bosma struikelend van verontwaardiging. „Extremististen gaan onze kinderen wijsmaken dat Zwarte Piet iets te maken heeft met slavernij. #kominverzet”.

Bosma reageerde op het persbericht dat de stichting Nederland Wordt Beter rondstuurde, over het Zwarte Piet-lespakket dat zij hebben ontwikkeld en dat gisteravond werd gepresenteerd.

Twee van die „extremististen” zitten op de bovenste verdieping van het Amsterdamse Volkshotel en bestellen een cappuccino en warme chocomel met slagroom. Dichter Jerry Afriyie en historicus Roelof Jan Minneboo maakten het lespakket voor de hoogste klassen van de basisschool. Het doel is niet, zeggen ze met nadruk, om Zwarte Piet te veranderen, maar om kinderen bewust te maken. Ze hebben, in overleg met de eerste school waar ze de lessen op proef gaven, zoveel mogelijk vermeden de kinderen naar het ‘juiste’ antwoord te loodsen.

Minneboo laat dia’s uit een powerpoint zien. „Hoe denk jij dat het komt dat Piet in het verhaal van Sint en Piet zwart is”, staat op de eerste dia. „Er zijn veel verschillende antwoorden. Hij is zwart door het roet van de schoorsteen. Hij is eigenlijk een raaf van Odin. Hij is eigenlijk een duiveltje, net als Krampus. Hij stelt een zwarte man voor.” Krampus is de demonische metgezel die Sint-Nicolaas begeleidt in sommige Alpendorpen; hij draagt een ruige bontjas en heeft horens op het gemaskerde hoofd.

Op de volgende dia’s wordt gevraagd naar overeenkomsten en verschillen tussen een plaatje van Zwarte Piet en plaatjes van schoorsteenvegers, raven, Krampussen en zwarte mannen. Antwoorden zijn bijvoorbeeld: „Een schoorsteenveger draagt iets op zijn hoofd en Zwarte Piet ook.” Of: „Een raaf is een vogel maar Zwarte Piet niet.” Ten slotte wordt gevraagd wat kinderen het leukste antwoord vinden en wat volgens hen het juiste antwoord is.

Daar stoppen de dia’s. „Dan moeten de onderwijzer en de leerlingen met elkaar in gesprek gaan”, zegt Afriyie. Bewustwording is nu eenmaal een langzaam proces en zoals Minneboo zegt, „die 500 jaar witte hegemonie en Europese agressie – we hoeven er niet meteen vanaf, maar we moeten ons er wel bewust van worden.”

Er hoeft geen politie langs de deuren

Nederland Wordt Beter is een stichting waarin activisten zitten die ook heftiger protesten organiseren. Afriyie werd vorig jaar in Gouda gearresteerd toen hij met een paar andere demonstranten in het publiek stond bij de intocht van Sinterklaas. Negentig mensen werden toen aangehouden omdat ze niet demonstreerden op een plek die de burgemeester had aangewezen, maar op de route van Sinterklaas.

Minneboo zegt dat het voor de zaak van de activisten belangrijk is om zowel de weg van de acties als van de constructieve overleggen te bewandelen. „We hebben elkaar allemaal nodig.” De school is een van de maatschappelijke instituties waar Nederland Wordt Beter de aandacht op richt. Dat wil Afriyie duidelijk onderstrepen. „Wij richten ons niet op individuen. Hoe mensen thuis Sinterklaas vieren, dat is hun zaak. Er moet geen politie langs de deuren om te controleren of binnen ‘Grimas aqua make-up 1001 neger’ wordt gebruikt. Dat bestaat hè. Dat kun je in Nederland kopen.” Het gaat om bedrijven, openbare gelegenheden, de politiek. „Zo’n Rutte die zegt dat Zwart Piet nou eenmaal zwart is, die voedt de woede.”

Toen Roelof Jan Minneboo in 2013 zijn lessen voor het eerst uitprobeerde op school, begon een meisje te huilen. Een wit meisje, dat het ineens heel erg vond dat ze altijd Zwarte Pieten had getekend, geknutseld en geknipt. Daar heeft Minneboo wat langer mee gepraat om uit te leggen dat het helemaal niet erg is wat ze heeft gedaan, maar dat het juist goed is dat ze er nu over nadenkt.

Schaam je niet voor wat je deed

Ook Jerry Afriyie komt vaak mensen tegen die zeggen dat ze zich zo schamen, nu ze beseffen dat ze jarenlang het toppunt van gezelligheid beleefden met een zwarte karikatuur. Hoeft niet, zegt Afriyie. Schaam je niet voor wat je deed. „Wij willen ervoor waken dat mensen denken: die zwarte mensen zijn zo gevoelig voor Zwarte Piet, laten we ze tegemoetkomen. Het is geen gunst die we vragen, we willen dat mensen zelf beter nadenken.”

De eerste lessen Zwart Piet heeft Minneboo gegeven op de Montessori basisschool in het Utrechtse Oog in Al. Directeur Jasper Bunt voerde een paar jaar geleden „pittige gesprekken” met de Amerikaanse moeder van een leerling. „Die werd gek van al die Zwarte Pieten en schreef een brief aan de ouders hierover. Dat de gesprekken pittig waren, zegt Bunt, komt door de „warme gevoelens” waarmee hij terugdacht aan het feest van zijn kinderjaren. „Ik kan me haast niet voorstellen dat Zwarte Piet mensen kwetst. Maar ik ben ook opgevoed met het idee dat je je moet openstellen voor anderen.”

Daarom bracht de Amerikaanse moeder de directeur in contact met Minneboo. In goed overleg werd het lespakket in school geïntroduceerd. „Ik wilde geen suggestieve vragen”, zegt Bunt. In de klas zag hij dat kinderen flexibeler waren dan volwassenen. „Ze begonnen met: O, dat had ik nooit zo gemerkt. Maar zij zijn heel gevoelig voor het argument dat het een feest voor alle kinderen moet zijn.”

Hoe het feest dit jaar op school gevierd wordt weet Bunt nog niet. „Ik laat dat aan de ouderraad over, waar ook enkele leerkrachten in zitten. In elk geval moet de uitkomst passen binnen de kaders die het bestuur ons heeft gegeven. En dat is: geen Zwarte Piet.”