Het ministerie met de gaten

In de week dat de enquêtecommissie met haar rapport over het Fyra-debacle komt, moet het ministerie van Infrastructuur zich verantwoorden voor zijn ‘balletje-balletjebeleid’.

Volgens sommige Kamerleden worden wegen aangelegd met geld dat is bestemd voor onderhoud aan het spoornet.

Het balletje-balletje-departement. Of het ministerie waar het ene gat met het andere wordt gevuld. Het debat over de begroting van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, vandaag en morgen, gaat volgens een aantal Kamerleden vooral over ondoorzichtig schuiven met geld. Wegen worden aangelegd met geld dat was bedoeld voor onderhoud op het spoornet. Spoorprojecten worden gefinancierd met geld dat gereserveerd was voor veiligheid. 

„Het is een grote grabbelton”, zegt D66-woordvoerder Stientje van Veldhoven. „Er is een Infrastructuurfonds en een Deltafonds. Maar als het zo uitkomt, worden de miljoenen in die fondsen voor heel andere doelen gebruikt dan waarvoor ze bestemd waren. Zestien miljoen euro uit het infrastructuurfonds gaat naar invoering van de nieuwe Wet op de leefomgeving. En nog eens 39 miljoen naar IT-projecten.”

Dat ‘balletje-balletjebeleid’ bracht staatssecretaris Mansveld (PvdA) vorige maand in problemen omdat ze niet kon zeggen hoe ProRail de komende jaren onderhoud aan het spoor moet financieren. En omdat er een tekort dreigt van 475 miljoen euro voor de periode 2018-2028. 

Bekijk hier de uitgaven en inkomsten van de ministeries en welke doelen uit het regeerakkoord al wel/niet zijn gehaald:

 

Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Regeerakkoord voor iets minder dan de helft uitgevoerd
 
Inkomsten/Uitgaven
 
 
212,5 miljoen
8,175 miljard
Bereikte doelen Dit moet er nog gebeuren
Het statiegeldsysteem voor plastic flessen blijft bestaan, ondanks een intensieve lobby van het bedrijfsleven om dat af te schaffen. (Staatssecretaris Mansveld (PvdA) heeft dat afgelopen zomer besloten nadat uit onderzoek van de Inspectie Leefomgeving en Transport was gebleken dat de verpakkingssector nog steeds flessen met pvc produceert. Er komt ook een beloning voor het inleveren van kleine plastic flesjes en blikjes bij de kassa.) Het wegennet slibt steeds verder dicht, ondanks de aanleg van nieuwe wegen en het gebruik van vluchtstroken voor autoverkeer. Het doel om in 2018 100.000 deelauto’s op de weg te hebben en om afspraken met werkgevers te maken over het mijden van de spits is nog ver weg.
Volgend jaar worden de waterprojecten opgeleverd die de veiligheid van omwonenden verbeterd. Meer dan 4 miljoen mensen op 30 locaties zijn dan beter beschermd. Het budget van ProRail voor spooronderhoud voor de komende tien jaar is ontoereikend. Vanaf 2018 gaat het om een gat van 475 miljoen euro.
Schiphol krijgt meer ruimte om tot en met 2020 500.000 vliegbewegingen te verwerken. Volgend jaar wordt gestart met de uitbreiding en baanverlenging van luchthaven Lelystad voor de opvang van vluchten die Schiphol niet kan verwerken. NS is er niet in geslaagd een hogesnelheidslijn te exploiteren tussen Amsterdam en Brussel.
  Uitvoering van het energieakkoord, dat voorziet in een vermindering van de CO2-uitstoot met 25 procent in 2020 (ten opzichte van 1990) ligt niet op schema, ondanks een recent vonnis met daarin de opdracht dat het kabinet aanvullende maatregelen moet nemen.
 

Ministerie van Economische Zaken

Regeerakkoord voor de helft uitgevoerd
 
Inkomsten/Uitgaven
 
 
6,8 miljard
4,9 miljard
Bereikte doelen Dit moet er nog gebeuren
Terug in de Top-5 van meest concurrerende economieën (volgens World Economic Forum) Duurzame energiedoelstelling (14 procent 'duurzaam' in 2020) ligt bij lange na niet op schema
In 2013 werd met bedrijfsleven en onderwijssector het zogeheten Techniekpact 2020 gesloten Invoering Winstbox voor (kleine zelfstandige) ondernemers in 2015 is niet doorgegaan
Zonder er veel invloed op te hebben heeft minister Kamp het probleem van de haperende kredietverlening voor bedrijven beslist op de agenda gezet De ambitie om de regeldruk voor bedrijven te verminderen is volgens Hans Biesheuvel van ondernemersclub ONL totaal mislukt
 

Ministerie van Financiën

Regeerakkoord grotendeels uitgevoerd
 
Inkomsten/Uitgaven
 
 
121,5 miljard
6,8 miljard
Bereikte doelen Dit moet er nog gebeuren
Overheidsfinancien weer op orde: in grote lijnen gehaald: Nederland voldoet aan 3 van de 4 Europese begrotingseisen. Structureel tekort zou op -0,5 procent bbp moeten liggen; dat stijgt volgend jaar naar -1,2 procent bbp.
Begrotingstekort -1,9 procent bbp in 2016: wordt -1,4 procent bbp. ABN Amro terug naar markt als financiële markten zijn hersteld: kan elk moment gebeuren.
Strikter toezicht op financiële sector. Tussentijds maakte kabinet ambitie bekend om belastingstelsel te hervormen: dat lijkt deze kabinetsperiode niet meer te lukken.
Beperking bonussen in financiële sector. Tussentijds maakte staatssecretaris bekend de Belastingdienst te willen reorganiseren: dat loopt.
Totstandkoming Europese bankenunie.  
 

Ministerie voor Wonen en Rijksdienst

Regeerakkoord grotendeels uitgevoerd
 
Inkomsten/Uitgaven
 
 
629 miljoen
3,76 miljard
Bereikte doelen Dit moet er nog gebeuren
De aftrekbaarheid van de hypotheek is fors beperkt. Jaarlijks neemt het aftrekbare bedrag af en het maximale leenbedrag daalt tot 100 procent van de waarde van de woning in 2018. Kosten voor huurtoeslag worden beperkt. In 2012 werd er 2,8 miljard euro huurtoeslag uitgekeerd (een miljoen huishoudens), in 2016 naar verwachting 3,5 miljard.
Invoering van de verhuurdersheffing. Dit levert het kabinet dit jaar 1,3 miljard euro op, oplopend tot 1,7 miljard euro in 2017. Vanwege extra vraag naar sociale woningen voor vluchtelingen wijst het ministerie rijskgebouwen (kazernes, scholen) aan die door gemeenten kunnen worden omgebouwd tot tijdelijke woning.
ZZP'ers kunnen makkelijker aan een hypotheek komen. Dit is het gevolg van de Tijdelijke ministeriële regeling hypothecair krediet. De vrijstelling schenkbelasting voor kinderen van 18 tot 40 jaar wordt vanaf 2017 uitgebreid. Iedereen mag schenken tot 100.000 euro, als dat geld voor het eigen huis wordt gebruikt.

‘Onmogelijk te controleren’

Maar in de portefeuille van minister Schultz (VVD) speelt dat net zo goed, zeggen Van Veldhoven en Liesbeth van Tongeren (GroenLinks). „Schultz is er goed in om verkeersprojecten naar voren te schuiven. Maar wel ten koste van onderhoud op het wegennet”, aldus Van Tongeren.

Van de 8,2 miljard euro die het departement volgend jaar uitgeeft, gaat 6,4 miljard naar het Infrastructuurfonds en het Deltafonds. Uit de begrotingsstukken blijkt inderdaad dat volgend jaar uit beide fondsen in totaal 20 miljoen euro gaat naar invoering van de Omgevingswet, die hier los van staat.

„Er wordt zo veel met budgetten geschoven dat het voor een Kamerlid nauwelijks mogelijk is om te controleren wat er feitelijk gebeurt”, zegt CDA’er Martijn van Helvert. Volgens hem heeft met name Mansveld nóg een probleem: „Op de delen van het ministerie waar zij verantwoordelijk voor is, is het ziekteverzuim torenhoog, zo heb ik begrepen. Het verloop is enorm. Is het departement wel op orde?”

Van Tongeren wil Mansveld meer lucht geven door herverdeling van de portefeuilles. „Mansveld doet NS, ProRail, Air France-KLM en het milieu. Schultz knipt vooral lintjes door bij de opening van nieuwe snelwegen. Ze zet fors in op haar Deltaplan. Maar de veiligheid van de dijken is nog steeds niet op orde. Dat is pas in 2065 het geval.”

Schultz schrijft in de begrotingsstukken dat het ministerie tot 2028 jaarlijks 1,5 miljard euro uitgeeft aan nieuwe wegen. Toch zal de lengte van files de komende jaren blijven toenemen. Het was Schultz’ bedoeling dat de gemiddelde reistijd op de snelwegen tijdens de spits maximaal anderhalf keer die van buiten de spits is. Maar het aantal snelwegen waar dat praktijk is daalt en het aantal files stijgt. Volgens de minister komt dat door de aantrekkende economie en de goedkopere benzine. Maar volgens Van Tongeren stijgt het aantal files juist door de stijging van het aantal auto’s en de ingebruikname van de vluchtstrook als rijbaan. „Bij een incident duurt het nu veel langer voordat politie of hulpdiensten ter plekke zijn. Dat jaagt filevorming aan.”