Adopteer een parkbank of een plein

Bedrijven werken steeds vaker samen met gemeenten in de openbare ruimte.

Illustratie Tomas Schats

Vanaf volgend jaar op een Amsterdams plein te bewonderen: een groenverlichte fontein in de vorm van een ster. De kosten? 150.000 euro. Wie betaalt? Heineken. Verkapte reclame, reageerden sommige omwonenden. Het „opvrolijken” van de buurt en „een knipoog naar de geschiedenis”, zegt een woordvoerder van het biermerk. Op een steenworp afstand ligt namelijk de oorspronkelijke brouwerij.

Samenwerkingen zoals deze, waarbij bedrijven meebetalen aan het onderhoud of opknappen van de openbare ruimte, komen steeds vaker voor. Co-productie heet dat in jargon. Naast fonteinen kunnen bedrijven sinds een aantal jaren ook parkbankjes adopteren. Reclamebedrijf JCDecaux onderhoudt duizenden Nederlandse tram- en bushaltes. En in Den Haag bestaat zelfs het Aegonplein, naar de verzekeraar die meebetaalde aan de renovatie ervan.

Volgens Paul Slettenhaar (VVD), dagelijks bestuurder in Amsterdam-Zuid waar de Heinekenfontein komt te staan, bespaart de gemeente kosten door de samenwerking. „Gemeenten moeten veel bezuinigen. Toch wil je dat de openbare ruimte er mooi en netjes bij ligt. Dat is nu, met weinig belastinggeld, toch gelukt.”

Sinds dit jaar moeten gemeenten bepaalde taken van de overheid overnemen. Hierdoor geven zij meer uit dan ze binnenkrijgen. Gevolg: flinke bezuinigingen. Uit een enquête van Nieuwsuur bleek dat ten minste 42 gemeenten dit jaar op de openbare ruimte korten.

De regels verschillen per gemeente

Ondernemers spelen in op deze bezuinigingsdruk. Neem De Rotondespecialist uit Zeist, opgericht in 2011. Gemeenten kunnen het onderhoud van rotondes kosteloos aan dit bedrijf overdragen. Voor 2.500 euro per jaar mogen andere bedrijven er vervolgens op adverteren.

De regels voor dit soort praktijken verschillen per gemeente. Lokale welstandscommissies hebben vaak het laatste woord. Volgens Rianne van Melik, sociaal geograaf aan de Radboud Universiteit, ligt het privatiseren van de openbare ruimte gevoelig. „De angst is dat zo’n ruimte volledig vercommercialiseert.” Ze noemt het Rotterdamse winkelgebied de Koopgoot, onder andere ontwikkeld door ING. „Er zijn nauwelijks bankjes. Privébeveiliging stuurt daklozenkrantverkopers weg. Het hoofddoel is kopen.”