Vliegen in risicogebied: ook zaak van de staat

Geef ons, verkeersvliegers, informatie van de overheid over risicogebieden. Dit is echt geen zaak alleen voor vliegtuigmaatschappijen, meent Steven Verhagen.

De aanslag op vlucht MH17 heeft ons ruw wakker geschud. We moeten iets leren van deze ramp. Het probleem met zulke zaken is dat partijen vaak bevreesd zijn impliciet schuld te bekennen als zij melden dat processen verbeterd moeten worden. Dat geldt voor zowel luchtvaartmaatschappijen als overheden.

Van de luchtvaartmaatschappijen wordt verwacht dat zij risico’s mijden en niet over conflictgebieden vliegen. Maar ondanks het grote aantal conflictgebieden kan wel een afgewogen onderscheid gemaakt worden als het gaat om gevaar voor de burgerluchtvaart. De vraag is nu wie dat onderscheid kan of moet maken en welke informatie daartoe voorhanden is. Wij zijn er voorstander van dat de overheid hier een duidelijke taak in krijgt. Die heeft zij nu namelijk niet. Als er toevallig informatie is die als relevant voor de burgerluchtvaart wordt ingeschat, dan kan die gedeeld worden. Maar hierin zit nu het gevaar. De informatie is slechts bijvangst. Er wordt niet structureel gezocht en de overheid is zich hiervan niet bewust. Bovendien zijn er geen procedures hoe de informatie moet worden gedeeld indien vermoed wordt dat deze relevant kan zijn voor de burgerluchtvaart. De exacte rol en verwachtingen van de overheid zijn niet gedefinieerd. Burgerluchtvaart staat niet op hun checklist; een groot gemis.

KLM lijkt het ook wel goed te vinden zoals het nu geregeld is, gezien recente uitspraken in deze krant (17/10). Wij vinden echter dat het niet goed geregeld is. In Nederland zijn de luchtvaartmaatschappijen volledig verantwoordelijk voor het vergaren, analyseren en beoordelen van informatie. Zij kunnen bij een deel ervan komen, maar niet alles is toegankelijk. Bovendien zijn het commerciële bedrijven. De druk voor de meest economische route is er altijd.

Het kan geen kwaad als luchtvaartmaatschappijen zelf via hun netwerk veiligheidsinformatie vergaren. Maar juist de overheid moet met haar internationale netwerk als geen ander in staat worden geacht cruciale informatie te kunnen achterhalen van over te vliegen gebieden. Tijdens de vlucht zijn Nederlands geregistreerde vliegtuigen in internationale en nationale wetgeving aangewezen als Nederlands grondgebied. Dan is het logisch dat er een plicht bij de overheid komt te liggen om veiligheidsinformatie te achterhalen en te delen. Waarom heeft de Nederlandse overheid die taak niet en waarom wil zij die ook niet hebben? Het verzamelen van informatie kan voor bewindslieden problemen veroorzaken. Stel dat er ergens geen informatie van verkregen is die wel relevant was? Daarnaast speelt budget een rol. Extra mankracht voor MIVD en AIVD leidt tot extra kosten.

Zou het echt zo banaal zijn dat kosten, verantwoordelijkheden en impliciete schuldbekentenis ervoor zorgen dat er niets verandert? Als piloten willen we niets anders dan veilige vluchten uitvoeren. Daarom moet de informatie honderd procent betrouwbaar en vooral volledig zijn. Veiligheid gaat boven alles.

Steven Verhagen is president van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers.