Vaker niet dan wel naar een museum

Kunstonderwijs leed onder de bezuinigingen, deze week staat dat op de agenda in de Tweede Kamer

Muziekles in VWO 5 op het Rijnlands Lyceum in Oestgeest, door docent Gerwin van der Werf (r.) Foto Werry Crone/HH

Het is een woord dat veel gebruikt gaat worden deze week, bij de behandeling in de Tweede Kamer van de begroting voor Cultuur. Tegelijk zal er weinig over te lezen zijn in de media, want het woord staat voor een brij aan beleidsbrieven, convenanten en voornemens, die ook nog eens vreemd af lijken te steken bij eerdere bezuinigingen. Een ingewikkeld en moeilijk uit te leggen thema, kortom.

Cultuureducatie is dat woord.

Oftewel: tekenen, muziek, handvaardigheid en toneelspelen op school. Want zo ging het toch? Op de basisschool kreeg je muziekles, of in elk geval zong je, en er werd een musical uitgevoerd. Tekenen was altijd leuk, handvaardigheid wat minder. Die lessen gaf meestal je eigen leerkracht, had-ie geleerd op de pabo. En in het voortgezet onderwijs, hoe zat dat ook alweer? Was dat niet een of ander speciaal vak?

Maar nu. Er is bezuinigd op cultuur, zowel door het rijk als door provincies en gemeenten. Bibliotheken hebben locaties gesloten, bij muziekscholen zijn ontslagen gevallen. En opeens is daar dat woord cultuureducatie, Cultuureducatie met Kwaliteit heet het zelfs, de naam van een drie jaar geleden begonnen programma voor het basisonderwijs.

Dus wat bedoelen minister Jet Bussemaker en Kamerleden als ze het nu hebben over CMK, prestatiebox voor het primair onderwijs en meer van dat soort begrippen?

1 Wat is het belang van cultuureducatie?

Het komt erop neer, staat in diverse brieven van minister Bussemaker aan de Kamer, dat cultuureducatie goed is voor de persoonlijke ontwikkeling, dat het begrip kweekt voor andere denkbeelden en dat het kinderen leert innovatief en flexibel te worden.

2 Wat doet het basisonderwijs eraan?

Basisscholen hebben van oudsher veel vrijheid in de manier waarop ze onderwijs geven, ook al moeten leerlingen wel een aantal door de overheid vastgelegde doelen halen. Maar ze mogen zelf bepalen hoeveel uren ze aan welke lessen besteden. En dus ook hoe hun cultuuronderwijs eruit ziet: wel of niet naar een museum, wel of niet op dansles.

En dat is steeds vaker een niet dan een wel geworden: de afgelopen tien, vijftien jaar kwam alsmaar meer nadruk te liggen op taal en rekenen. Kunstvakken verdwenen naar de achtergrond, ook op de pabo.

Zoals dat gaat komt er dan vanzelf een keer een tegenreactie. In dit geval: sinds een paar jaar worden scholen via subsidieregelingen verleid om samen te werken met culturele instellingen. In tegenstelling tot steeds meer leerkrachten in het basisonderwijs, hebben die de kennis van zaken nog wel in huis.

De belangrijkste van die regelingen is CMK, oftewel Cultuureducatie met Kwaliteit. Op cultuureducatiemetkwaliteit.nl is een overzicht te vinden van de meer dan vijftig gesubsidieerde projecten tot nu toe. Klik je bijvoorbeeld Assen aan, dan lees je dat 294 van de 306 scholen in Drenthe meedoen. Bij Enschede staat: „In Enschede wordt gewerkt met het Master-Adoptieplan. Iedere deelnemende culturele instelling adopteert een aantal scholen.” Enzovoort, enzovoort.

Voor deze samenwerkingsverbanden is 11,27 euro per leerling beschikbaar. Leerkrachten kunnen ervan op cursus en er zijn leerplannen beschikbaar, waar ze inspiratie uit op kunnen doen. Bij sommige scholen, zegt een woordvoerder van de PO-raad, de belangbehartiger van het basisonderwijs, „zie je dat één leerkracht binnen de school zich nu specialiseert in cultuureducatie”.

Voor culturele instellingen die worden bekostigd door het rijk is de medewerking overigens niet vrijblijvend. Sinds twee jaar is bijdragen aan cultuureducatie een eis van het rijk aan instellingen met een meerjarige subsidie, waaronder musea, orkesten en toneelgezelschappen. Geen wonder dus dat scholen ook veel aanbiedingen krijgen: kunnen wij iets voor jullie betekenen?

3 Er is speciale aandacht voor muziek, waarom?

Niet meer dan 11 procent van de basisscholen vindt hun leerkrachten deskundig genoeg op het vlak van muziek, schreef minister Bussemaker de Kamer een jaar geleden. Ze durven bijvoorbeeld niet te zingen met de klas.

Idealiter gaat dat veranderen. Vanaf volgende week kunnen basisscholen apart subsidie krijgen voor Méér muziek in de klas, dat deze zomer van start ging. Joop van den Ende maakte daarbij bekend dat hij een tv-show voor de zaterdagavond gaat maken, die draait om muzikale schoolklassen. Hij wil extra geld geven. Koningin Máxima is erevoorzitter van wat het Platform Ambassadeurs Muziekonderwijs is genoemd.

4 Dus eerst is er bezuinigd op muziekscholen en nu gaan we dat op de basisschool repareren?

In de brief van de minister wordt geen verband gelegd met de bezuinigingen op muziekscholen. Misschien is dat er ook niet. Het zijn de lagere overheden die hebben bezuinigd op muziekscholen, niet het rijk. Alleen hebben die dat wel pas gedaan na budgettaire kortingen door het rijk.

Dat muziek nu extra aandacht krijgt heeft wellicht andere oorzaken, zegt een woordvoerder van het LKCA, het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst. Dat muziek altijd belangrijk is geweest in het basisonderwijs kan een reden zijn. En mogelijk verbetert muziek de leerprestaties bij taal en rekenen, daar wordt nu onderzoek naar gedaan.

5 En het voortgezet onderwijs?

Daar is cultuureducatie inderdaad een apart vak: CKV, culturele en kunstzinnige vorming. Het vak is vijftien jaar geleden ingevoerd voor de bovenbouw van havo en vwo, later ook voor het vmbo. Er zijn dus leerkrachten voor, er is een plek in het rooster én er is geld voor culturele activiteiten: de CJP-pas.

Ook daar is aan geknibbeld. Met een dreigende bezuiniging op de CJP-pas bijvoorbeeld. CKV zelf leek even als examenvak te zullen verdwijnen, ten gunste van taal en rekenen. Maar het vak blijft bestaan.