Column

Is politieke macht GeenStijl te koop?

GeenStijl, GeenPeil, wel macht. Wanneer doet een kapitaalkrachtige én politiek ambitieuze Nederlander een overnamebod op GeenStijl, de nieuws- en opiniesite die de bakermat is van GeenPeil? GeenStijl is eigendom van mediabedrijf TMG, beter bekend als het vlaggenschip van De Telegraaf.

GeenPeil en GeenStijl wisten als eerste een raadplegend referendum op de politieke agenda te zetten. Europees associatieverdrag met de Oekraïne? Ja/Nee.

GeenPeil laat zien hoe je digitaal de wettelijk opgeworpen democratisch barrières moet nemen om een referendum te bereiken. Je moet in een steeds hoger tempo steeds meer handtekeningen verzamelen om je doel te bereiken. In bedrijfsmatige zin: zo’n referendum is een start-up. Snelheid maken en een massamarkt veroveren. De grote digitalisering is je bondgenoot. Dat is moderne politiek. Je reinste disruptie à la Uber, Airbnb en Amazon.

GeenPeil wist 451.666 digitale handtekeningen te verzamelen en ‘maar’ ruim 20.000 schriftelijke. Ze hadden er 300.000 nodig. De foutmarge, dat is het aantal ongeldige handtekeningen, lag onder 10 procent. Dus: een effectieve campagne, met voldoende betrouwbare uitkomst.

Media zijn van oudsher middelen om politieke invloed uit te oefenen. Voor de eigenaar zelf. Of voor belangen, ideeën en plannen die de eigenaar wel aanstaan. De macht zat in de drukpers, later in radio en tv, nu ook internet. Ook economische winst kan natuurlijk een reden zijn om media te kopen. En sommige mensen vinden het gewoon ‘leuk om te hebben’: een sportclub, dure kunst, protserig jacht of een tv-zender.

Mediamacht is zoals alles in economie en politiek een kwestie van vraag en aanbod. Zijn er leuke media te koop of als start-up te ontwikkelen (het aanbod). Zijn er rijke mensen met politieke ambities (de vraag).

Buiten Nederland is de markt voor mediamacht beter ontwikkeld. De afgelopen weken las ik over drie voorbeelden. Drie Franse zakenmannen leggen 500 miljoen euro op tafel om media te kopen. Frankrijk heeft al schatrijke industriëlen, zoals Serge Dassault, met een eigen krant. In het Verenigd Koninkrijk nam vorige week de Media Reform Coalition de concentratie van de Britse media op de korrel. Een handvol bedrijven, waaronder News UK van Rupert Murdoch, beheerst de markt. En dat zou de pluriformiteit bedreigen.

In de VS zijn steenrijke ondernemers, zoals belegger Warren Buffett en Amazon-oprichter Jeff Bezos, eigenaar van kranten. De VS zijn sowieso ongeëvenaard in de versmeltding van geld, politiek en beroemdheden. Tientallen rijke families staken de afgelopen maanden al kapitalen in de verkiezing van ‘hun’ kandidaten.

Wat om ons heen gebeurt, volgt ook hier. De enige vraag is: wanneer komen zakelijke en politieke macht in één hand? Vorig jaar waarschuwde hoogleraar economische en sociale geschiedenis Bas van Bavel (Universiteit Utrecht) in een publicatie van denktank Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid voor de trend dat economisch bezit indirect wordt omgezet in politieke invloed.

Dus terug naar het samenspel van vraag en aanbod. In het laatste jaarverslag van TMG oogt Geenstijl niet als een van de kernactiviteiten. Gezien het snoeiwerk van TMG-topman Geert-Jan van der Snoek zou men best bereid kunnen zijn tot verkoop van GeenStijl.

Als een Nederlandse mediamagnaat in spé het niet aandurft... Dan zijn buitenlandse opkopers nabij. De meeste kranten en tv-stations zijn al in buitenlandse handen.