Hoe voorkom je rellen in banlieues? Met bodycams

Precies tien jaar na de grote rellen in de banlieues is het er nog steeds onrustig. Premier Valls oplossing: draagcameraatjes voor agenten.

In het stadje Evreux gingen, net als in andere voorsteden van Parijs, meerdere gebouwen in vlammen op toen er in 2005 tien dagen achter elkaar rellen uitbraken na de dood van twee jongens. Foto Robert Francois/AFP

Op een gewone dag had het nieuws geen enkele krant gehaald. Politieagenten die assistentie verlenen bij een ongeluk en door jongeren bekogeld worden met stenen en flessen: zoiets gebeurt wel vaker in de onstuimige Parijse banlieue. Maar in de week waarin Frankrijk de rellen van 2005 in de verpauperde voorsteden herdenkt, haalde het bericht alle nieuwssites. Niet vreemd: het incident speelde zich opnieuw af in Clichy-sous-Bois, de plek waar de veenbrand van tien jaar geleden met de eerste brandende auto’s begon.

De verhoudingen tussen inwoners en de politie blijken daar nog altijd even beroerd, concludeerden Franse media deze week. En dat heeft vooral te maken met de regelmatige identiteitscontroles waarvan in het bijzonder gekleurde inwoners het slachtoffer zijn. Om ervoor te zorgen dat die volgens de regels plaatsvinden, wil premier Manuel Valls dat alle politieagenten in het land voorzien worden van cameraatjes op hun uniform.

De camera’s van het formaat GoPro dienen twee doelen: het beschermen van agenten en het voorkomen van aanhoudingen op basis van raciale kenmerken. De strijd tegen zogenoemde contrôles au faciès (raciaal profileren) was een van de beloften waarmee de socialist François Hollande in 2012 verkozen werd tot president. In Clichy kreeg hij, net als in veel andere volkswijken, meer dan 70 procent van de stemmen.

Hoewel dit soort discriminerende politiepraktijken al aantal jaar verboden is, werd de staat deze zomer nog veroordeeld in een door dertien mannen van Afrikaanse afkomst begonnen procedure. Een rechter oordeelde dat zij louter waren aangehouden „door hun fysieke voorkomen en het deel uit maken, in werkelijkheid of verondersteld, van een etnische groep of ras” en vond dat schadevergoedingen betaald moesten worden. Toen de staat vorige week alsnog in beroep ging, leidde dat tot verontwaardiging.

Proef

De bodycamera’s zouden de gemoederen moeten bedaren. Sinds 2013 heeft de politie in een paar probleemweken proefgedraaid en dat was volgens Valls succesvol. Maar niet iedereen is even enthousiast. „Deze camera’s zijn alleen nuttig voor politieagenten”, zei Amadou Ka, voorzitter van actiegroep les Indivisibles eerder. „Ze gaan het natuurlijk niet filmen als ze jongeren geweld aandoen.” De politievakbonden zijn overwegend positief.

Valls kwam maandag – met liefst zeventien ministers in zijn gevolg - in de probleemstad Les Mureaux met een waslijst aan voorstellen die wat hij noemt de „sociale, territoriale en etnische apartheid” in Frankrijk moeten verminderen.

Zo wil hij gemeenten met te weinig sociale woningen (25 procent is de norm) dwingen dergelijke woningen bij te bouwen om het mengen van sociale groepen te bevorderen. Om de kloof tussen burger en politiek aan te pakken wil hij dat meer jongeren uit de volkswijken worden toegelaten aan de (buitengewoon elitaire) ambtenarenopleiding École Nationale d’Administration. Daarnaast beloofde hij discriminatie op de arbeidsmarkt aan te pakken.

Reflex

De gisteren in Clichy-sous-Bois herdachte rellen begonnen in 2005 nadat twee jongens van 15 en 17 jaar daar om het leven kwamen in een transformatorhuisje. Zij werden door de politie achternagezeten toen ze terugkwamen van een partijtje voetbal, maar hadden niets onoorbaars gedaan.

„Toen ze de politie zagen, was hun eerste reflex: rennen!”, zegt jongerenwerker en sportleraar Samir Mihi uit Clichy. „Dat is nu nog steeds de eerste reactie van de meeste mensen.” Niet het minst, overigens, omdat sommige mensen wel degelijk iets op hun kerfstok hebben: Clichy en andere arme flatwijken rond Parijs staan bekend om de wijdverbreide drugshandel.

Terwijl sinds 2005 totaal 48 miljard euro is geïnvesteerd in betere huisvesting en bereikbaarheid van de achterstandswijken, is in de relaties met de politie „niets veranderd”, concludeerde socioloog Christian Mouhanna deze week in het weekblad L’Obs. De bevolking is bang voor de politie en de politie is bang voor de bevolking sinds in 2003 onder minister van Binnenlandse Zaken Nicolas Sarkozy de wijkpolitie werd afgeschaft. Mihi: „Of de camera’s daaraan iets gaan veranderen lijkt me twijfelachtig.”

Lees ook: Tien jaar later wordt de banlieue nog steeds vergeten