Een duik in de modder helpt een BN’er vooruit

Waarom doen BN’ers toch zo graag mee aan tv-spelletjes? Meedoen aan die programma’s is werken: aan je cv, je bereik, je imago en je bankrekening.

Presentatrice Evi Hanssen tilt het deksel op van een van de schaaltjes voor haar neus. Een gitzwart ei ligt eronder. Aan deelnemer Geraldine Kemper de taak het op te eten. Ze tikt de eischaal op de rand van de kom kapot en slaat de inhoud achterover. Kokhalzend en boerend probeert ze de dooier weg te werken. Om haar mond een baard van bruine prut. „Doorslikken en binnenhouden”, roept de presentatrice bemoedigend.

Acteurs, presentatoren, nieuwslezers, sporters, zangers, schrijvers – uit iedere categorie zag je er wel eens eentje verdwijnen in de modder. Je zag ze ploeteren over een zanderig spelparcours. Stuntelen met een kokosnoot. Of genadeloos met hun mond vol tanden staan bij een quiz.

Expeditie Robinson, Wie is de Mol, De Slimste Mens. Wáárom zou je daaraan meedoen?

Omdat je móét.

Wie overeind wil blijven in een wereld waar vaste contracten schaars zijn, en waar aandacht voor een nieuw boek uitzonderlijk is, doet er goed aan zichzelf te laten zien. Meedoen aan een spelletje is werken: aan je cv, je bereik, je imago en je bankrekening.

We vroegen zeven deelnemers naar hun ervaringen. Zij deden mee aan Wie is de Mol, Dance Dance Dance, Ranking the Stars, Expeditie Robinson, Ik Hou Van Holland, Fort Boyard, De Slimste Mens, Groot Dictee, Lingo, Op Zoek naar God, Jouw Vrouw, Mijn Vrouw, Sabotage en Sterrenslag.

Voor ieder van hen is meedoen nooit alléén maar lollig, onvergetelijk of avontuurlijk. Meedoen is de uitkomst van een afgewogen som.

Ineens wil iedereen op de foto

Rik van de Westelaken, presentator van het NOS Journaal, is thrillerfan en dol op krimi’s. Dus toen de redactie van Wie is de Mol hem acht jaar geleden vroeg of hij wilde meedoen, vond hij dat geweldig. Dat hij pas dit jaar meedeed lag ook niet aan hem. „Het mocht nooit.”

Van de Westelaken, in dienst van de NOS, mag niet zomaar voor andere programma’s „werken”. Hij is „beeldbepalend” en dus verplicht om toestemming te vragen. „Al mijn handelingen stralen af op de NOS.”

Dat de NOS uiteindelijk overstag ging, komt omdat de rol van de nieuwslezer veranderd is. Was die ooit een keurig doorgeefluik, iemand zonder karakter, nu volgt de NOS de Amerikaanse school. Van de Westelaken: „Je bent een anchor. Het gezicht van het programma.” En zo’n anchor moet publiek opbouwen.

En dus was Rik van de Westelaken tien weken lang te zien in Wie is de Mol, 2,8 miljoen kijkers per aflevering. De impact kwam toch nog als een verrassing. Je kunt jarenlang iedere avond het Journaal presenteren, nu ineens wil iedereen met je op de foto.

„Ik ben altijd van voren in beeld. Altijd vanuit dezelfde hoek. Bij het Journaal maak ik geen grappen. Daar zie je me niet zweten, vloeken en rondrennen in korte broek. Ik denk dat het positief is geweest. Mensen weten nu naar wie ze kijken.”

Sindsdien zijn er programmamakers die koffie willen drinken („Ik heb niet perse de intentie om wat anders te gaan doen”) kwam hij in de Linda, en wordt hij één tot twee keer per week voor andere spelprogramma’s gevraagd. „Je kunt er je werk van maken, als je zou willen. Die mensen bestáán.”

Bij iedere aanvraag maakt hij een afweging: schiet iemand er wat mee op? Kinderprogramma Dokter Corrie, waarin het ging over homoseksualiteit, deed hij wel. „Maar heeft het zin om in een programma te zitten over hypnose? Ik denk het niet.”

Veel fans trekt weer meer kijkers

Deelnemen is afwegen: lol plus impact, min afbreukrisico. Dikke kans namelijk dat je na de uitzending wordt aangesproken. Kandidaten kunnen soms niet meer zomaar over straat. Dat is eervol, vleiend. Maar belangrijker nog: wie veel fans heeft, trekt weer kijkers, en dat maakt je gewild bij een producent.

Bovendien kun je bij een quiz laten zien dat je slim bent. Bij een expeditie dat je grappig bent, en heus niet zo stijf.

Journalist Jaap Jongbloed werd na Expeditie Robinson – een lichamelijke krachtmeting – ineens benaderd door de Hartstichting. Presentator Kees Tol kreeg na Wie is de Mol een contract bij SBS. Jan Versteegh dankt aan Expeditie Robinson zijn overstap van Powned naar BNN. Journalist Nynke de Jong die vooral over sport schreef, zit sinds de finale van De Slimste Mens ineens naast Paul de Leeuw in Kun je het al zien. Muzikant Elle Bandita zit zou je kunnen zeggen nog midden in de sollicitatieprocedure: ze is nu te zien in Expeditie Robinson, en hoopt dat dat zich uitbetaalt in een baan bij de tv.

Goed, meedoen biedt carrièrekansen. Maar wanneer zeg je dan ja?

Jaap Jongbloed deed in de jaren tachtig mee aan Sterrenslag. En onlangs aan Expeditie Robinson. Voelde hij zich als nieuwkomer bij Sterrenslag nog vooral gevleid – „dat ik naast de grote beroemde Ron Brandsteder door de modder mocht kruipen” – bij Expeditie Robinson twijfelde hij veel langer. Weken weg van huis, weinig eten, slecht slapen, en het grootste gevaar volgens oud-deelnemers: de eindeloze verveling.

Doorslaggevend is voor hem de kwaliteit van het programma. Het is „heel mooi” gemaakt en heeft een „goede” reputatie – dat straalt allemaal op jou als deelnemer af. Zijn kinderen pushten hem een beetje. Hij had tijd. En: hij kon zich voorbereiden. Jaap Jongbloed volgde een survivalcursus op de Veluwe en won wat kilo’s. Precies de reden ook dat hij nooit aan De Slimste Mens zou meedoen. „Het risico is te groot dat je ineens een black-out hebt. Dat kan beschadigend werken.”

Wat de expeditie hem opleverde? Inzicht. Zelfkennis. Avontuur. En heel veel publiciteit. „Ik maak al heel lang tv. Maar ik heb nog nooit zoveel reacties als nu gekregen.”

Wie weet dat spelprogramma’s onderdeel van werk en cv zijn, begrijpt dat er óók aan carrièreplanning wordt gedaan. Niet zelden lobbyen agenten bij de programmaredacties van Wie is de Mol en De Slimste Mens: of er misschien een plekje voor hun bekende Nederlander is? En om dezelfde reden reageren beoogde deelnemers wel eens afhoudend: ‘dit is niet het juiste moment in mijn carrière’.

Juist wanneer er een boek verschijnt, wanneer een theatertour begint of een nieuw programma wordt uitgezonden, zie je de makers sneller in Ranking the Stars of Ik Hou Van Holland zitten.

De programma’s zelf hanteren ook zo hun eigen ‘regels’: wie meedeed aan Expeditie Robinson wordt niet voor Wie is de Mol gevraagd. En wie er wel in zat wordt weer sneller door, bijvoorbeeld, de Linda om een interview gevraagd.

Rapper Frans Frederiks, Lange Frans, zou je ervaringsdeskundige kunnen noemen. Hij was in de meest uiteenlopende spellen en shows te zien. Expeditie Robinson was „een hele mooie kans om een overlevingssituatie mee te maken”. En reden twee: „Je wordt er royaal voor betaald.” Daarom zie je hem niet in Wie is de Mol – een van de weinige programma’s waar de deelnemers niets voor krijgen. „Ik heb niet de luxe om zomaar vier weken niet te werken. Ik ben geen miljonair.”

Nu doet hij alleen nog muziekprogramma’s. „En Ik Hou Van Holland, dat is 2,5 uur van je leven. En je mag altijd vertellen hoe je nieuwe single heet.”

Een aardige inkomstenbron

Voor bijna alle spelprogramma’s krijgt de deelnemer betaald. En dat kan een aardige inkomstenbron zijn: de zeven deelnemers die we voor dit stuk benaderden worden op zijn minst één keer maand – soms zelfs twee keer per week – voor een programma gevraagd.

Voor die vergoeding gelden, zelfs bij de Publieke Omroep, geen regels. Het Commissariaat voor de Media, dat toezicht houdt op de omroepen, controleert de bedragen niet. Alleen als zij „signalen” krijgen dat de bedragen niet marktconform zijn – oftewel „heel erg uiteen lopen”– dan grijpen ze in. In de praktijk zijn de verschillen volgens deelnemers groot. Maar over exacte bedragen wil niemand wat kwijt. Het maakt uit of je lang weg bent, en ook als je lang in de race bent kan dat een hogere vergoeding betekenen.

Zo krijg je voor iedere aflevering in De Slimste Mens 250 euro. Maar hangt vergoeding bij Ranking the Stars weer af van je contract. Presentatoren in dienst van BNN krijgen namelijk niet betaald. Meedoen valt onder hun contract.

In de jaren tachtig ging het overigens weer helemaal anders. Jaap Jongbloed kreeg toen voor Sterrenslag alleen een handdoek. Verder helemaal niets.