‘De basisschool gaat bijna ten onder’

Armoe in het basisonderwijs. De sector klaagt. „Als Zwarte Piet van kleur verandert, zie je dat over tien jaar pas in de lesboeken.”

Scholen doen tientallen jaren met meubilair, boeken en speelgoed omdat er geen geld is voor vervanging.

Voor haar werk bezoekt ze wekelijks basisscholen. En dit is wat ze daar geregeld aantreft: oude boekjes, versleten meubilair, drie computers in een hoekje – waarvan er twee werken. En ze ziet er minder mensen; ze mist een klassenassistent, de remedial teacher of de conciërge.

Het is duidelijk dat scholen het moeilijk hebben en dat er meer geld bij moet komen, zegt Rinda den Besten. Ze is voorzitter van de PO-raad, de vereniging van basisschoolbesturen. Volgens de raad komt het basisonderwijs 465 miljoen euro tekort. En dat terwijl de sector dit jaar 289 miljoen euro extra heeft gekregen van het ministerie.

„Met dat geld zijn we ook erg blij”, zegt Den Besten. „Maar scholen stonden al 754 miljoen in de min. Dus blijft er alsnog een groot gat over.”

Morgen debatteert de Tweede Kamer over de onderwijsbegroting. „Politici moeten weten dat we aan het watertrappelen zijn en bijna onder water gaan. Voor sommige scholen is het echt maar de vraag of ze het volgend jaar halen.”

Waar komt dat financiële gat vandaan?

Rinda den Besten: „Zoals dat gaat: minder inkomsten dan uitgaven. Zo gaan minder kinderen naar school en ontvangt het onderwijs dus minder geld. Die krimp zorgt er ook voor dat er minder leerkrachten nodig zijn. Maar dat leidt niet tot een besparing. Eerder stijgen de kosten; de sector betaalt namelijk de uitkeringen van leerkrachten die werkloos raken.

„Vier jaar geleden droegen scholen nog 1,7 procent van hun onderwijsbudget af aan het zogenoemde participatiefonds waaruit de WW-uitkeringen worden betaald. Nu is dat gestegen naar 5 procent. Dat zorgt voor een onophoudelijke negatieve spiraal; scholen houden minder geld over en moeten noodgedwongen mensen ontslaan. En zo lopen de WW-kosten nóg verder op. Daarnaast zijn ook de pensioenpremies gestegen.”

En het onderwijs is duurder dan dertig jaar geleden?

„Ja, vroeger ging een schoolbord tientallen jaar mee. Nu hangen er digiborden in de klas die je binnen vijf jaar afschrijft. Net zoals de software die leerkrachten gebruiken voor lesmethodes en hun administratie, zoals het leerlingvolgsysteem.

„Scholen doen noodgedwongen tientallen jaren met meubilair, boeken en speelgoed omdat er geen geld is om die spullen eerder te vervangen. Zo gebeurt het ook dat lesmethodes, die je eigenlijk binnen zes jaar moet afschrijven, wel tien jaar gebruikt worden. Wij zeggen hier wel eens tegen elkaar: als Zwarte Piet van kleur verandert, dan zie je dat waarschijnlijk pas over tien jaar terug in de onderwijsboeken.”

Onderwijsexperts adviseren de staatssecretaris meer digitale leermiddelen in het onderwijs toe te passen en kinderen te onderwijzen in ICT. Is dat haalbaar?

„Nee, absoluut niet. Wij vinden de ideeën van de denktank geweldig. En wij denken ook dat er meer en beter ICT-onderwijs moet komen. Maar daar is helemaal geen geld voor. Waar moeten basisscholen überhaupt nieuwe computers van betalen? En dat is kwalijk, want we stomen onze kinderen op deze manier niet klaar voor de toekomst.”

Jullie zien ook dat de werkdruk, door geldgebrek, steeds verder op loopt.

„Leerkrachten moeten met minder mensen hetzelfde werk verzetten. Bovendien is passend onderwijs ingevoerd. Dat vraagt veel van docenten; er stromen kinderen met extra zorgbehoeften het regulier onderwijs in. Maar er is geen extra geld voor vrijgemaakt.

„Daarnaast hebben docenten er de afgelopen jaren ook steeds meer administratieve taken bij gekregen. Ze moeten het leerlingvolgsysteem bijhouden, een handelingsplan, een groepsplan en individuele begeleidingsplannen schrijven. Leerkrachten kunnen het allemaal nauwelijks meer bijbenen. En dat is zo zonde. Er werken zulke bevlogen en inspirerende mensen in het onderwijs. Ik moet er niet aan denken dat die hier aan onderdoor gaan.”

Het kabinet heeft 150 miljoen extra in het basisonderwijs geïnvesteerd, zodat er 3.000 jonge leraren konden worden aangenomen. Waarom hebben jullie dat niet gedaan?

„Dat geld hebben scholen gebruikt om gaten te dichten. En er zijn hoogstens iets minder mensen ontslagen.”

Het ministerie van Onderwijs laat in een reactie desgevraagd weten dat scholen zelf verantwoordelijk zijn voor hun personeelsbeleid en de besteding van het budget. Volgens een woordvoerder van staatsecretaris Sander Dekker (Onderwijs, VVD) klopt het dat de uitgaven voor werkloosheidsuitkeringen voor leraren de laatste jaren opliepen. „Maar de piek lijkt inmiddels bereikt.” Bovendien krijgen scholen er ieder jaar „flink” meer geld bij. „Er zijn weinig andere sectoren die dat kunnen zeggen.”